Dziś chciałabym się zająć tą pierwszą kwestią, a mianowicie – problematyką związaną z załatwianiem spraw spadkowych, w sytuacji gdy spadkodawca umiera za granicą, zaś jego spadkobiercy mieszkają w Polsce.

W dobie postępującej globalizacji i związanej z tym możliwości swobodnego przemieszczenia się, wiele osób decyduje się wyjechać za granicę na przykład w celach zarobkowych. Niekiedy dochodzi do sytuacji, że osoby te gromadzą jednocześnie majątek w Polsce, jak również za granicą. W przypadku śmierci obywatela polskiego, który w chwili śmierci mieszkał za granicą i posiadał majątek zarówno w Polsce, jak i na terenie innego kraju, spadkobiercy stają przed nie lada dylematem – gdzie i w jaki sposób przeprowadzić postępowanie spadkowe oraz czy jest możliwość załatwienia formalności spadkowych w Polsce?

W przypadku osób zmarłych w dniu lub po dniu 17 sierpnia 2015 r. z pomocą przychodzi Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego, czyli tak zwane unijne rozporządzenie spadkowe. Celem tegoż rozporządzenia jest wprowadzenie jednolitego statutu spadkowego dla całości spraw spadkowych i tym samym zapobieżenie rozczłonkowaniu spraw na skutek stosowania norm kolizyjnych obowiązujących w państwach, w których położony jest majątek zmarłego wchodzący w skład spadku. Oznacza to, że orzeczenie spadkowe wydane w jednym kraju UE będzie wywoływało także skutek w państwach członkowskich, na obszarze których położony jest majątek zmarłego spadkodawcy.

W art. 4 unijnego rozporządzenia spadkowego wprowadzono ogólną zasadę jurysdykcji sądów państw członkowskich,  determinowaną miejscem zwykłego pobytu spadkodawcy z chwili jego śmierci.  U podstaw takiego rozstrzygnięcia leżało przekonanie, że sprawy spadkowe wykazują ścisły związek z państwem, w którym spadkodawca miał zwykły pobyt w chwili śmierci.

Powstaje zatem pytanie – jak należy rozumieć pojęcie miejsca zwykłego pobytu?

Przywołane unijne rozporządzenie spadkowe nie zawiera definicji pojęcia miejsca zwykłego pobytu, jednakże istotnych wskazówek dotyczących okoliczności, które wymagają uwzględnienia przy rozumieniu tego pojęcia, dostarcza motyw 23 i 24 rozporządzenia. Tak więc pobyt zwykły określa się jako miejsce ześrodkowania życiowych interesów osoby fizycznej, miejsce, w którym znajduje się główne centrum egzystencji danej osoby, przy czym uwzględnienia wymagają okoliczności natury osobistej i zawodowej, a mniejsze znaczenie ma element czasu, a także miejsce, w którym znajduje się główny punkt więzi danej osoby i jej stosunków życiowych.

Tytułem przykładu,  jeżeli obywatel polski wyjechał do Niemiec z powodów zawodowych albo ekonomicznych, aby tam pracować, ale zachował ścisły i stabilny związek z Polską, tj. jego zagraniczny wyjazd z założenia miał mieć charakter tymczasowy i w miarę swoich możliwości często on przyjeżdżał do rodzinnego kraju, pielęgnując przy tym więzi rodzinne i społeczne, zmarłego można by uznać nadal za posiadającego miejsce zwykłego pobytu w państwie pochodzenia, w którym znajdował się ośrodek interesów jego życia rodzinnego i społecznego i tym samym właściwym do rozpoznania spraw spadkowych po zmarłym byłby sąd polski. Oczywiście wszystko będzie zależało od okoliczności danej sprawy, a w szczególności od tego, czy zmarły rzeczywiście zachował ścisły i stabilny związek z krajem swojego pochodzenia oraz czy spadkobiercy będą w stanie wykazać tę kwestię przed sądem.

Unijne rozporządzenie spadkowe określa także zasadę wskazania prawa właściwego dla ogółu spraw spadkowych po zmarłym – w art. 21 Rozporządzenia prawodawca unijny wprowadził taki sam łącznik, jak w przypadku właściwości jurysdykcyjnej organów państwa członkowskiego, czyli ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy zmarły wykazywał silniejszy związek z innym państwem. W motywie 25 unijnego rozporządzenia spadkowego podaje się przykład spadkodawcy, który do państwa miejsca zwykłego pobytu przeniósł się stosunkowo krótko przed śmiercią i nie jest z nim żadnym stopniu zintegrowany.

Jak widać, przepisy rozporządzenia mogą sprawić, że sprawy spadkowe po zmarłym będą rozstrzygane według innego prawa niż jego prawo ojczyste. Ma to o tyle doniosłe znaczenie, że temu prawu podlegać będą takie kwestie jak zdolność do dziedziczenia, odpowiedzialność za długi spadkowe czy dział spadku.

Jak więc sprawić, aby właściwym prawem do ogółu spraw spadkowych było prawo ojczyste spadkodawcy?

Unijne rozporządzenie spadkowe dopuszcza możliwość dokonania wyboru prawa państwa, którego obywatelstwo posiada się w chwili dokonywania wyboru lub w chwili śmierci, jako prawa, któremu podlega ogół spraw dotyczących jego spadku. Pozwala to na uniknięcie trudności związanych z ustaleniem ostatniego miejsca pobytu spadkodawcy.

W myśl art. 22 ust. 2 unijnego rozporządzenia spadkowego wybór prawa właściwego musi być dokonany w sposób wyraźny w oświadczeniu w formie rozrządzenia na wypadek śmierci lub musi wynikać z postanowień takiego rozrządzenia. Innymi słowy, klauzula wyboru prawa właściwego dopuszczalna jest w każdym rozrządzeniu na wypadek śmierci w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. d rozporządzenia, a więc zarówno w testamencie, jak i w umowie dotyczącej spadku.

Uprzednie regulowanie spraw spadkowych i skorzystanie z powyższego rozwiązania przez spadkodawcę z całą pewnością pozwoli na usunięcie niepewności prawnej związanej z ustaleniem prawa właściwego dla ogółu spraw spadkowych spadkodawcy-emigranta i dziedziczących po nim spadkobierców. Warto zatem zadbać o uporządkowanie spraw spadkowych jeszcze za życia, zwłaszcza kiedy decydujemy się na dłuższy wyjazd za granicę.

Jeżeli mają Państwo pytania związane z przeprowadzeniem postępowania spadkowego po zmarłym spadkobiercy, który mieszkał za granicą lub potrzebują Państwo pomocy związanej z uporządkowaniem spraw spadkowych za życia – serdecznie zapraszamy do kontaktu z naszą Kancelarią.

Artykuł ŚMIERĆ SPADKODAWCY ZA GRANICĄ – JAK UREGULOWAĆ SPRAWY SPADKOWE? pochodzi z serwisu Aval Consult - Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów Gdańsk.

Odpowiedzią na liczne problemy finansowe przedsiębiorców może być stworzona przez polski rząd Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju. Niniejszy program pomocowy został skierowany do przedsiębiorstw, które ucierpiały na skutek pandemii COVID-19. Jego celem ma być zapewnienie przedsiębiorstwom płynności finansowej oraz ochrona miejsc pracy.  W ramach Polskiego Funduszu Rozwoju na dofinansowanie mogą liczyć mikro, małe, średnie i duże przedsiębiorstwa. Finansowanie dla mikroprzedsiębiorstw i małych oraz średnich przedsiębiorstw opiera się na nieoprocentowanych subwencjach finansowych, dostępnych w bankach komercyjnych i spółdzielczych, które przystąpiły do programu. Wnioski o przyznanie pomocy można składać do 31 lipca 2020 r.

Uzyskane w ramach programu środki finansowe mogą być wykorzystane na pokrycie kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, w szczególności wynagrodzeń pracowników. Subwencje można między innymi również wykorzystać do opłacenia kosztów zakupu towarów i materiałów, kosztów usług obcych oraz najmu. Jednocześnie beneficjent do 25% subwencji może przeznaczyć na przedterminową spłatę kredytów.

Wniosek o przyznanie subwencji dla mikro lub małych i średnich przedsiębiorstw zaleca się złożyć za miesiąc, w którym spadek przychodów będzie największy, albowiem subwencję można uzyskać tylko raz.

1. Ogólne warunki przystąpienia do programu.

W przypadku gdy przedsiębiorstwo skorzystało już z innej formy pomocy związanej z COVID-19, która stanowi pomoc publiczną mającą postać subwencji i ulg w płatnościach, łączny limit pomocy uzyskanej z różnych źródeł nie może przekroczyć 800 tys. euro, zaś w przypadku beneficjentów działających w sektorze rybołówstwa i akwakultury nie może przekroczyć 120 tys. euro, z kolei w sektorze produkcji podstawowej produktów rolnych – 100 tys. euro.

Przy ustalaniu, czy nasze przedsiębiorstwo spełnia warunki uzyskania subwencji, warto pamiętać, że status mikro lub małego i średniego przedsiębiorcy ustalany jest według stanu na dzień 31 grudnia 2019 r. Jednocześnie wymagany spadek obrotów na dzień opublikowania niniejszych informacji oznacza ich spadek w miesiącu marcu lub kwietniu. Przedsiębiorstwo na dzień 31 grudnia 2019 r. lub na dzień złożenia wniosku nie może również posiadać żadnych zaległości w płatnościach podatków i składek na ubezpieczenia społeczne (rozłożenie płatności na raty lub jej odroczenie nie jest uznawane za zaległość). Wymagane jest również posiadanie rezydencji podatkowej na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Z wnioskiem o przyznanie dofinasowania może się zgłosić wyłącznie przedsiębiorstwo, co do którego nie zostało otwarte postępowanie upadłościowe, likwidacyjne albo restrukturyzacyjne.

Jednocześnie, określając status mikroprzedsiębiorstwa, małej lub średniej firmy należy zweryfikować, czy zachodzą po jego stronie powiązania w ramach relacji łączących go z innymi przedsiębiorstwami – na przykład w ramach grup kapitałowych. W razie konieczności należy zsumować dane dotyczące powiązanych przedsiębiorstw. Dane przedsiębiorstw, które podlegają sumowaniu należy ustalać na podstawie ksiąg rachunkowych lub danych pochodzących ze skonsolidowanego sprawozdania finansowego.

2. Finansowanie mikroprzedsiębiorstw.

Dla przedsiębiorstw, które zatrudniają do 9 pracowników, a ich roczny obrót lub suma bilansowa nie przekracza 2 mln euro, program przewiduje dofinansowane w postaci subwencji finansowej. Uprawnione do skorzystania z programu są mikroprzedsiębiorstwa, które dotknął spadek przychodów o co najmniej 25% w dowolnym miesiącu po 1 lutego br. w porównaniu do poprzedniego miesiąca, lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku, w związku z COVID-19. Z finansowania mogą skorzystać też firmy objęte zakazem prowadzenia działalności z uwagi na restrykcje sanitarne.

Kwota subwencji finansowej dla mikroprzedsiębiorstw obliczana jest na podstawie liczby pracowników, przy czym pracownikami nie są tylko osoby fizyczne zatrudnione na umowę o pracę, ale także na podstawie innych umów (np. zlecenia), o ile przedsiębiorstwo odprowadza za te osoby składki na ubezpieczenia społeczne na dzień złożenia wniosku. Aby ustalić maksymalną kwotę subwencji, jaką możemy uzyskać jako mikro przedsiębiorca, należy obliczyć iloczyn liczby zatrudnionych pracowników oraz kwoty bazowej subwencji finansowej uzależnionej od wielkości spadku przychodów ze sprzedaży (spadek obrotów od 25% do 50 % – bazowa kwota 12.000, spadek 50% – 75% bazowa kwota 24.000, spadek 75% – 100% bazowa kwota 36.000).

Zaznaczyć należy, że przyznana subwencja podlega pełnemu zwrotowi w sytuacji zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej (w tym zawieszenia prowadzenia działalności), otwarcia likwidacji przedsiębiorcy lub otwarcia postępowania upadłościowego albo restrukturyzacyjnego w każdym czasie w ciągu 12 miesięcy od dnia przyznania.

Jeżeli mikroprzedsiębiorca w przeciągu 12 miesięcy od przyznania subwencji będzie kontynuować prowadzenie działalności gospodarczej,  do 75% dofinansowania może nie podlegać zwrotowi. 25% wartości jest bezzwrotne wyłącznie pod warunkiem kontynuowania działalności w ciągu 12 miesięcy od jej udzielenia. Dodatkowe 50% subwencji nie podlega zwrotowi w zależności od poziomu utrzymania średniego zatrudnienia w okresie 12 miesięcy. Procent zwrotu subwencji ulega proporcjonalnemu wzrostowi do skali redukcji zatrudnienia. Łącznie mikroprzedsiębiorca, który utrzymał co najmniej 100% poziomu zatrudnienia, może zachować bez obowiązku zwrotu 75% całkowitej wartości subwencji, a w przypadku spadku zatrudnienia o więcej niż 50%, brak obowiązku zwrotu dotyczy 25% wartości subwencji.

Po 12 miesiącach zaczyna się spłata ratalna reszty subwencji rozłożona na 24 miesiące. PFR zastrzega sobie możliwość decyzji o zmianie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji dla mikroprzedsiębiorstw, których spadek przychodów ze sprzedaży wyniósł więcej niż 75%, mając na uwadze indywidualną sytuację danego przedsiębiorcy.

3. Finansowanie małych i średnich przedsiębiorstw.

Dla małych i średnich przedsiębiorstw, czyli firm zatrudniających od 10 do 249 pracowników, których roczny obrót nie przekracza 50 mln euro lub suma bilansowa nie przekracza 43 mln euro, warunkiem uzyskania dofinasowania jest odnotowanie spadku obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) o co najmniej 25% w dowolnym miesiącu po 1 lutego 2020 r. w porównaniu do poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek COVID-19.

Maksymalna kwota subwencji, którą może uzyskać przedsiębiorstwo, jest określana procentowo w relacji do poziomu przychodów małego i średniego przedsiębiorcy ze sprzedaży w 2019 r. Przyznana kwota zależy również od spadku przychodów ze sprzedaży w związku z COVID-19 w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku względem miesiąca kalendarzowego odpowiadającego mu w roku poprzednim, albo miesiąca kalendarzowego poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku. Kwoty subwencji mogą przyjąć: 4%, 6% lub 8% wartości przychodów ze sprzedaży przy odpowiednio ich spadku o minimum 25%, 50% i 75%.

Otrzymana subwencja podlega pełnemu zwrotowi w przypadku zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej (w tym zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej), otwarcia likwidacji przedsiębiorcy lub otwarcia postępowania upadłościowego/restrukturyzacyjnego w każdym czasie w ciągu 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji. 75% subwencji finansowej może być bezzwrotne, w tym 25% pod warunkiem kontynuacji działalności, 25% w zależności od poniesionej przez przedsiębiorstwo straty na sprzedaży, a dodatkowo 25% w zależności od utrzymania średniego zatrudnienia w okresie 12 miesięcy. Zwrot subwencji przez przedsiębiorcę będzie proporcjonalnie wyższy w przypadku spadku zatrudnienia.

W wyjątkowych przypadkach, PFR może podjąć decyzję o zmianie warunków umorzenia dla przedsiębiorców, których spadek przychodów ze sprzedaży wyniósł więcej niż 75%, mając na uwadze indywidualną sytuację danego przedsiębiorstwa.

4. Finansowanie dużych przedsiębiorstw.

Finansowanie dużych przedsiębiorstw znacznie różni się od sposobów finansowania dwóch powyższych grup, albowiem ma charakter indywidualny i obejmuje zarówno finansowanie dłużne, jak i zaangażowanie kapitałowe, realizowane bezpośrednio przez PFR.

Jako duże przedsiębiorstwa traktuje się podmioty, które zatrudniają co najmniej 250 pracowników (całkowite zatrudnienie w grupie kapitałowej), lub których obrót przekracza 50.000.000 EUR lub suma bilansowa przekracza 43.000.000 EUR, w ujęciu skonsolidowanym. Program w tej grupie przeznaczony jest również dla małych i średnich przedsiębiorstw które zatrudniają powyżej 150 pracowników, a ich roczny obrót za 2019 r. przekracza 100.000.000 zł.

O udział w programie mogą ubiegać się przedsiębiorstwa, które spełnią jeden z poniższych warunków: odnotowanie spadku obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) o co najmniej 25% w dowolnym miesiącu po 1 lutego 2020 r. w porównaniu do poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek COVID-19, utracenie zdolności produkcji lub świadczenia usług albo odbioru produktów lub usług przez zamawiających w związku z brakiem dostępności komponentów lub zasobów w związku z COVID-19, nie otrzymywanie płatności z tytułu sprzedaży na skutek COVID-19 w kwocie przekraczającej 25% należności, z powodu zakłóceń w funkcjonowaniu rynku finansowego utrata dostępu do rynku kapitałowego lub limitów kredytowych w związku z nowymi kontraktami lub bycie uczestnikiem Programów Sektorowych w związku z COVID-19.

Duże przedsiębiorstwa mają możliwość skorzystania z trzech form dofinansowania: finansowanie płynnościowe w postaci pożyczek lub obligacji na okres 2 lat, finansowanie preferencyjne w postaci pożyczek preferencyjnych na okres 3 lat częściowo bezzwrotnych i uzależnionych od straty finansowej oraz utrzymania zatrudnienia, finansowanie inwestycyjne w postaci obejmowanych instrumentów kapitałowych (udziałów lub akcji) na zasadach rynkowych lub w ramach pomocy publicznej.

Na dzień publikacji niniejszej informacji, program finansowania dla dużych przedsiębiorstw nie został jeszcze uruchomiony i jest w fazie oczekiwania na uzyskanie notyfikacji Komisji Europejskiej. Złożenie wstępnego wniosku jest możliwe już teraz, a szczegółowe zasady kwalifikacji i możliwego finansowania będą przekazywane firmom w momencie uruchomienia programu.

Artykuł M. Donarska: Dofinansowanie z Polskiego Funduszu Rozwoju pochodzi z serwisu Aval Consult - Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów Gdańsk.

Co należy rozumieć przez siłę wyższą

W powszechnie obowiązujących przepisach prawa nie odnajdziemy definicji siły wyższej. Jej kształt oraz możliwości zastosowania do zaciągniętych zobowiązań zawarte zostały zarówno w opracowaniach doktryny i orzecznictwie. Powszechnie uznaje się jednak, iż siła wyższa to zdarzenie:

1. zewnętrzne – co przejawia się tym, że siła wyższa występuje poza strukturą stron umowy,
2. niemożliwe (lub prawie niemożliwe) do przewidzenia – a zatem stan ten powstał nagle i niespodziewanie,
3. którego skutkom nie można zapobiec – co oznacza, że żadna ze stron umowy nie była w stanie odeprzeć nadchodzącego niebezpieczeństwa.

Jako przykłady siły wyższej można wskazać na działania sił przyrody np. powodzie, pożary, trzęsienia ziemi. Zaliczyć można również sytuacje związane z niecodziennymi zachowaniami zbiorowości np. zamieszki, strajki czy działania zbrojne. Jako ostatnią kategorię można wskazać jeszcze działania związane z władzą publiczną np. zakazy importu i eksportu czy blokady granic.

Zatem biorąc pod uwagę powyższe, można pokusić się o wystosowanie tezy, że aktualnie mająca miejsce pandemia spełnia przesłanki do zakwalifikowania jej jako siły wyższej. Należy jednak pamiętać, że ustalanie, czy zachodził przypadek siły wyższej, musi uwzględniać okoliczności oceniane indywidualnie, z uwzględnieniem konkretnej sytuacji podmiotu, który powołuje się na ten stan. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że każdorazowo badany będzie związek przyczynowy pomiędzy wystąpieniem stanu siły wyższej, a okolicznością niewykonania/nienależytego wykonania umowy przez jedną ze stron.

Klauzula siły wyższej

Za powszechną praktykę należy uznać stosowanie w umowach tzw. klauzuli siły wyższej. Odbywa się to poprzez zamieszczenie postanowienia wyłączającego odpowiedzialności strony za skutki działania siły wyższej. Odpowiedni zapis może prowadzić również do zmiany terminu realizacji umowy, wysokości przysługującego wynagrodzenia, jak również uprawnienia do wypowiedzenia lub odstąpienia od umowy w przypadku wystąpienia siły wyższej. Strony umowy bardzo często w sposób kazuistyczny wymieniają również przykłady wystąpienia powyższego stanu przyjmując, że nie tylko musi to być związane z np. katastrofami naturalnymi ale również może się odnosić do specyfiki danej branży np. poprzez dokonanie ataku hakerskiego na serwery w branżach IT.

Inne mechanizmy zawarte w przepisach

Uwzględnienie klauzuli siły wyższej już na etapie negocjowania warunków umowy w sposób zdecydowany ułatwia określenie zakresu odpowiedzialności stron za niezawinione przez nie działania. Nie oznacza to jednak, że brak zawarcia postanowień umownych odnoszących się do tej klauzuli wyłącza możliwość uniknięcia odpowiedzialności w przypadkach związanych z obecną sytuacją rozprzestrzeniania się wirusa. Zgodnie bowiem z ogólnymi zasadami odpowiedzialności, dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Przyjąć należy, że okolicznością wyłączającą odpowiedzialność dłużnika jest właśnie mająca aktualnie miejsce pandemia wirusa, którą należy zakwalifikować jako siłę wyższą w przypadku, gdy wpłynie ona na możliwość wykonania przez stronę umowy. Na uwadze należy mieć również, iż o ile strony inaczej się nie umówią, to granicę odpowiedzialności odszkodowawczej na zasadzie winy stanowi zachowanie należytej staranności przy wykonaniu zobowiązania przez dłużnika, której miernik jest podwyższony w odniesieniu do profesjonalnych uczestników obrotu.

Kary umowne

Odrębnego odniesienia się wymaga również wpływ rozprzestrzeniania się wirusa na odpowiedzialność dłużnika za zapłatę kar umownych. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego (II CSK 180/10 z 6.10.2010 r.) „odpowiedzialność dłużnika w zakresie kary umownej, bez względu na przyczynę niewykonania zobowiązania, powinna być w umowie wyraźnie określona, nie ma bowiem podstaw do dorozumienia jego rozszerzonej odpowiedzialności”. Oznacza to, iż w przypadku braku wyraźnego wskazania w umowie, że dłużnik jest odpowiedzialny niezależnie od przyczyny niewykonania zobowiązania, to wówczas będzie mógł uwolnić się od odpowiedzialności w przypadku udowodnienia, że np. opóźnienie realizacji prac przewidzianych w umowie było spowodowane trwającą pandemią, co stanowiło okoliczność od niego niezależną.

 Dowody

Przepisy odnoszące się do odpowiedzialności kontaktowej tworzą domniemaną winę dłużnika za niewykonanie/nienależyte wykonanie zobowiązania, zatem to na nim spoczywa obowiązek wykazania, iż wystąpienie siły wyższej wpłynęło na niemożność spełnienia własnego świadczenia. Powyższe warto mieć zatem na uwadze, dlatego też rozważnym jest odpowiednio wczesne gromadzenie wszelkich dowodów mogących wpłynąć na wykazanie, iż siła wyższa wystąpiła oraz miała wpływ na realizację zobowiązania.

Przedawnienie i postępowanie przed sądem

Sytuacja wystąpienia siły wyższej ma również wpływ na termin, w którym możemy dochodzić roszczenia od drugiej strony. Jak wskazują bowiem przepisy, bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu w przypadku, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem – przy czym, brak rozpoczęcia biegu przedawnienia lub jego zawieszenie trwa przez cały czas trwania przeszkody. Oznacza to, że w niektórych przypadkach dojdzie do wydłużenia terminu, w którym można skutecznie dochodzić swoich praw przed Sądem. 

Natomiast jeżeli sprawa zdążyła już trafić do rozpatrzenia przed organ wymiaru sprawiedliwości, to przepisy procedury cywilnej przewidują, że w sytuacji wystąpienia siły wyższej skutkującej zaprzestaniem czynności przez Sąd, postępowanie ulega zawieszeniu z mocy prawa. W takim wypadku żadne terminy nie biegną i zaczynają biec dopiero od początku z chwilą podjęcia postępowania, a terminy sądowe należy w miarę potrzeby wyznaczać na nowo. Natomiast w przypadku, gdyby aktualnie mająca miejsce sytuacja rozprzestrzeniania się wirusa nie uzasadniała przyjęcia wystąpienia siły wyższej w stosunku do zawieszenia postępowania, to wydaje się, że mogłoby to stanowić podstawę do przywrócenia terminu na wniosek złożony przez uczestnika procesu. Jednakże w tym wypadku również wymagane by było wskazanie braku zawinienia w niedotrzymaniu terminu na dokonanie czynności procesowej np. na skutek konieczności poddania się kwarantannie.

Regulacja odpowiedzialności oraz wyłączenia wprowadzone przez specustawę

W związku z zagrożeniem rozprzestrzeniania się zakażeń wirusem SARS CoV-2 ustawodawca zauważył konieczność wprowadzenia szczególnych rozwiązań, umożliwiających podejmowanie działań minimalizujących zagrożenie dla zdrowia publicznego stanowiące uzupełnienie podstawowych regulacji zawartych w szczególności w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. W dniu 2 marca 2020 r. Sejm uchwalił ustawę o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tzw. specustawa), która weszła w życie z dniem 8 marca 2020 r. Ustawa określa specjalne zasady obowiązujące w związku z nadzwyczajną sytuacją zwalczania pandemii.

Taką specjalną zasadą, zmieniającą dotychczasowe obowiązujące przedsiębiorców reguły jest uwzględnienie możliwości dokonywania zamówień na towary lub usługi niezbędne do przeciwdziałania COVID-19, bez stosowania przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych. Taki wyjątek został przewidziany, jeżeli zachodzi wysokie prawdopodobieństwo szybkiego i niekontrolowanego rozprzestrzeniania się choroby lub jeżeli wymaga tego ochrona zdrowia publicznego. Zwolnienie to ma charakter tymczasowy (art. 6 w zw. z art. 36 ust. 1 specustawy utraci moc obowiązująca po upływie 180 dni od wejścia w życie specustawy), nie jest też uzależnione od wykonywania działalności leczniczej przez zamawiającego.

Co więcej, do projektowania, budowy, przebudowy, utrzymania i rozbiórki obiektów budowlanych, w tym zmiany sposobu użytkowania, w związku z przeciwdziałaniem COVID-19, wprowadzono możliwość niestosowania przepisów ustawy Prawo budowlane, ustaw o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Nie będą one miały zastosowania wówczas, gdy konieczne będzie podjęcie niezwłocznych działań zmierzających do przeciwdziałania pandemii. Ustawodawca przewidział, że takie działania mogą wymagać podjęcia szybkiej reakcji, takiej jak realizacji obiektu szpitala lub oddziału zakaźnego. Będzie można je podjąć poza procedurą administracyjną przewidującą określone obowiązki publicznoprawne jak też terminy materialnoprawne i procesowe. Zaznaczyć jednakże należy, iż ustawodawca w żaden sposób nie dookreśla jakie działania należy rozumieć jako „przeciwdziałające COVID-19”, wobec czego zezwolono na szerokie wykorzystanie zwolnienia spod wskazanych aktów prawnych regulujących proces budowlany. Specustawa wymaga jedynie spełnienia warunku wykazania związku projektowania, budowy, przebudowy, remontu, utrzymania i rozbiórki obiektów budowlanych, w tym zmiany sposobu użytkowania z przeciwdziałaniem COVID-19. Powyższe zwolnienie utraci moc obowiązującą  po upływie 180 dni od wejścia w  życie specustawy.

W specustawie zawarto również nową delegację dla Rady Ministrów, uprawniającą do wydania rozporządzenia w przypadku wystąpienia stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego o charakterze i w rozmiarach przekraczających możliwości działania właściwych organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego. Na podstawie powyższej delegacji, rząd może określić miedzy innymi czasowe ograniczenie działalności określonych przedsiębiorców czy zakaz opuszczania miejsca kwarantanny.

Przedsiębiorcy turystycznemu, w przypadku, gdy podróżny odstąpi od umowy lub gdy organizator turystyki rozwiąże umowę o udział w imprezie turystycznym, które to odstąpienie od umowy lub rozwiązanie umowy pozostaje w bezpośrednim związku z wybuchem pandemii przysługuje zwrot wpłat przekazanych na Turystyczny Fundusz Gwarancyjny. Zarządzający lotniskiem, dworcem kolejowym oraz przewoźnik lotniczy, kolejowy lub drogowy, nie ponoszą odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną w związku z uzasadnionymi działaniami władz publicznych mającymi na celu przeciwdziałanie COVID-19, w szczególności za brak możliwości przewozu. Ustawodawca doprecyzował również, że uzasadnione działania mające na celu przeciwdziałanie COVID-19 stanowią także okoliczność nadzwyczajną, o której mowa w przepisach Rozporządzenia (WE) 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91, czyli okoliczność zwalniającą przewoźnika z obowiązku zapłaty rekompensaty za odwołany lot.

Rozszerzenie pomocy państwa dla przedsiębiorców

Zaznaczyć również należy, iż polski ustawodawca przewiduje możliwość udzielenia dalej idącego wsparcia dla przedsiębiorców, których interesy zostały naruszone przez kroki podjęte w celu przeciwdziałania pandemii. W dniu 13 marca 2020 r. Senat uchwalił projekt ustawy o zmianie specustawy z dnia 2 marca 2020 r. Wskazane w projekcie zmiany przewidują poszerzenie regulacji specustawy o zasady i tryb możliwości czasowego zawieszenia działalności zakładu pracy oraz wynagrodzenia pracowników w tym okresie, zasady i tryb wypłaty rekompensat w związku z uzasadnionymi działaniami władz publicznych w celu przeciwdziałania wirusowi oraz zasady i tryb udzielania pożyczek niektórym przedsiębiorcom. Projekt przewiduje, że w przypadku czasowego zawieszenia działalności zakładu pracy koszty wynagrodzenia przysługującego pracownikom za czas przestoju ponoszą pracodawca oraz Skarb Państwa w równych częściach. W przypadku przyjęcia powyższego projektu ustawy przez Sejm, przedsiębiorcy zostaną objęci szerszą pomocą państwa w zakresie konsekwencji, które ponoszą na skutek pandemii.

 Dialog przede wszystkim

Aktualna sytuacja wymusza przyjęcie, iż trudności w prowadzeniu biznesu mogą spotkać każdy podmiot i to właśnie w takich chwilach wymagane będzie w szczególności dążenie do dobrowolnego uregulowania zobowiązań mających na celu uwzględnienie konsekwencji pandemii wirusa. Dlatego też wskazane jest otwarcie partnerów biznesowych na dialog, biorąc pod uwagę możliwość renegocjowania warunków zawartych umów.

Gdy dialog nie spełni oczekiwań

Polskie prawo przewiduje mechanizm pozwalający na zmianę treści lub rozwiązanie zobowiązania przez Sąd ze względu na zaistnienie nadzwyczajnych okoliczność w oparciu o tzw. klauzulę rebus sic stantibus. Jej zastosowanie uzależnione jest od spełnienia czterech przesłanek:

1. musi wystąpić nadzwyczajna zmiana stosunków,
2. występuje nadmierna trudność w spełnieniu świadczenia lub groźba rażącej straty dla jednej ze stron;
3. związek przyczynowy pomiędzy zmianą stosunków a utrudnieniami w wykonaniu zobowiązania czy groźbą straty;
4. nieprzewidzenie przez strony przy zawieraniu umowy wpływu zmiany stosunków na wykonanie zobowiązania.

W razie spełnienia wszystkich przesłanek, każda ze stron zobowiązania może wytoczyć powództwo (główne lub wzajemne) przeciwko drugiej stronie o zmianę zobowiązania lub jego rozwiązanie, co oznacza, że to Sąd będzie każdorazowo badał okoliczności wystąpienia nadzwyczajnej zmiany stosunków i to w jego gestii należeć będzie ocena, czy rozwój pandemii wirusa uzasadnia dokonanie ingerencji w zawartą przez stronę umowę. Należy się jednak liczyć z tym, że zastosowanie powyższej klauzuli może okazać się utrudnione ze względu na niepewność co do działalności wymiaru sprawiedliwości w dobie panującego zamętu organizacyjnego i zawieszania przez Sądy swojej działalności,  dlatego też należy z ostrożnością podchodzić do tego rozwiązania.

Czas oczekiwania

Sytuacja staje się bardzo dynamiczna, zatem kluczowe będzie odpowiednie reagowanie na zmieniającą się rzeczywistość. Zasadniczą rolę w ustabilizowaniu życia codziennego na pewno powinny odegrać władze państwowe poprzez wdrażanie zmian legislacyjnych oraz sami uczestnicy obrotu, którzy ze względu na aktualny stan powinni konsensualnie doprowadzić do renegocjowania warunków zawartych kontraktów, w celu możliwie jak najmniej dotkliwego przejścia przez kryzys wywołany rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2.

Artykuł Pandemia wirusa SARS-CoV-2 a siła wyższa pochodzi z serwisu Aval Consult - Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów Gdańsk.

Odpowiedzią na to jest niewątpliwie instytucja ochrony dóbr osobistych, uregulowana w przepisach art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego, chętnie wykorzystywana w przypadku, gdy naruszenia dokonano w formie publikacji prasowej, na antenie programu telewizyjnego, czy nawet bezpośrednio w stosunku do pokrzywdzonego – w formie ustnej czy pisemnej. Wątpliwości może jednak budzić, jak rozłożyć i ocenić odpowiedzialność prawną z tytułu naruszenia tych dóbr w formie opublikowanego komentarza lub wpisu w Internecie, w szczególności zaś, gdy bezpośrednim sprawcą nie jest dziennikarz czy pracownik danego portalu informacyjnego lub plotkarskiego, a zwykły użytkownik strony. Co do zasady bowiem, za treści publikowane na łamach portalu odpowiedzialność ponosi – zgodnie z przepisami o świadczeniu usług drogą elektroniczną – podmiot świadczący hosting. Dotyczy to przypadków, gdy posiada on wiedzę o bezprawnym charakterze udostępnionych za jego pośrednictwem danych, a także sytuacji, gdy, mimo otrzymania urzędowego zawiadomienia lub uzyskania wiarygodnej wiadomości o bezprawnym charakterze udostępnionych danych, nie uniemożliwił on dostępu do nich (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II CSK 747/13). Dotyczy to jednak w większości przypadków spraw, kiedy autora komentarza nie sposób ustalić, jak również przy dużej liczbie obraźliwych komentarzy, np. pod artykułem opublikowanym na stronie internetowej. Przykładem obciążenia odpowiedzialnością administratora portalu jest proces prowadzony przez adw. Romana Giertycha, działającego w imieniu byłego ministra spraw zagranicznych Radosława Sikorskiego, przeciwko wydawcy gazety Fakt (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2017 roku, sygn. akt I CSK 73/17).

Mając jednak na względzie globalny zasięg portalu społecznościowego Facebook, miliony lub wręcz miliardy komentarzy, publikowanych dziennie na jego łamach, jak również ogromną swobodę użytkowników w zakresie treści i liczby zakładanych kont, nie sposób przerzucić na taki podmiot odpowiedzialności za każdy obraźliwy wpis.

Wątpliwości, co do dopuszczalności obciążenia konkretnej osoby odpowiedzialnością rozwiał Sąd Apelacyjny w Katowicach już w 2014 roku, wskazując w wyroku z dnia 20 lutego 2014 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt I Aca 1047/13, że za dokonanie wpisów, czy też umieszczenie wypowiedzi obrażających w Internecie, odpowiedzialność na podstawie art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego ponosi bezpośredni sprawca naruszenia, a więc osoba, która sporządziła i umieściła wyżej wymienione wpisy w Internecie.

W dwóch sprawach prowadzonych przed Sądem Okręgowym, a następnie Sądem Apelacyjnym w Gdańsku, w których powyższe orzeczenie zostało przywołane przy ocenie legitymacji biernej pozwanego – osoby, która opublikowała inkryminowany komentarz, zarzucając w nim – bez rzetelnego i merytorycznego wyjaśnienia swoich twierdzeń – popełnienie przestępstwa, jednoznacznie stwierdzono, że publiczne formułowanie gołosłownych oskarżeń o kradzież mienia w formie wpisu na portalu Facebook jest niedopuszczalne i stanowi naruszenie dóbr osobistych. Sądy obu instancji uznały, że takie oskarżenia nie mogą być traktowane jako dopuszczalna krytyka, bo odnoszą się do konkretnych zarzutów, które można i należy oceniać w kategoriach prawdy lub fałszu. Emocje lub spory osobiste nie mogą wykluczać odpowiedzialności za zarzuty popełnienia przestępstwa wygłaszane w przestrzeni publicznej.

Co istotne, Sądy obu instancji poczyniły ocenę, czy sprawca naruszenia, będącego publikacją w „anonimowej” przestrzeni portalu społecznościowego, może uwolnić się od odpowiedzialności, wskazując, że nie jest autorem wpisu wyłącznie poprzez proste zaprzeczenie, że profil z Facebooka nie należy do niego. Nie tylko prawomocnie orzeczono, że podniesienie zarzutu o ww. treści jest niewystarczające do oddalenia powództwa, ale także przerzucono na stronę pozwaną ciężar dowodu w przedmiocie wykazania tych okoliczności.

Opisane postępowania dowodzą, że Internet – pomimo fałszywego poczucia bezpieczeństwa – nie jest przestrzenią anonimową, umożliwiającą bezkrytyczne i nierzetelne wyrażanie bezpodstawnych twierdzeń i ocen. Mając jednak na względzie specyfikę roszczeń o ochronę dóbr osobistych, podkreślić należy, że nie każda wypowiedź – nawet drastyczna i wulgarna – zawsze będzie uprawniała osobę, której dotyczy, do podjęcia kroków prawnych, celem dochodzenia roszczeń, o których mowa w przepisie art. 24 k.c. (tj. zaniechania tego działania, dopełnienia czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności złożenia odpowiedniego oświadczenia, zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny). Elementem koniecznym jest bowiem wykazanie, że po stronie powodowej powstała krzywda.

Niezależnie jednak od formalnych aspektów powództwa o ochronę dóbr osobistych, w świetle powyżej opisanych przypadków, wyrazić należy nadzieję, że coraz częściej wydawane wyroki w przedmiocie tzw. internetowego hejtu, w tym również opisane orzeczenia Sądów w Gdańsku, stanowić będą kolejny krok do ukrócenia ograniczenia napastliwych lub agresywnych zachowań  w sieci.

Artykuł D. Rogowska: Skutki hejtu w internecie i Facebooku pochodzi z serwisu Aval Consult - Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów Gdańsk.

Problematyka kredytów frankowych najbardziej rozpalała zmysły polskich kredytobiorców w roku 2016 i 2017, kiedy to mieliśmy do czynienia z prawdziwym boomem pozwów o unieważnienie umów kredytowych składanych do sądów powszechnych. Tak ze względów prawnych jak i społecznych kwestia ważności zawartych umów jest niezwykle trudna do rozstrzygnięcia. Obecnie większość spraw sądowych jest w toku, a część z nich została już zakończona w sądach pierwszej instancji, tak korzystnie jak i niekorzystnie dla kredytobiorców. Powodem rozbieżności w orzecznictwie jest za równo różnorodność argumentacji prawnej prezentowanej przez profesjonalnych pełnomocników jak i różna ocena prawna takiego samego stanu faktycznego dokonywana przez orzekające sądy.

Należy mieć przy tym na uwadze, że ustalenie ewentualnej nieważności umowy kredytowej jak i wynikających z tego skutków musi być dokonane przez sąd nie tylko w oparciu o przepisy polskiego prawa, ale również przepisy prawa unijnego. Mając na uwadze powyższe w jednej z toczących się przed Sądem Okręgowym w Warszawie spraw sąd powziął wątpliwość, co do wykładni przepisów Unii Europejskiej i skierował cztery pytania prejudycjalne do TSUE na gruncie sporu dotyczącego stosowania przez bank wobec konsumenta nieuczciwych postanowień w ramach umowy kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego. I tak z następującymi pytaniami zwrócił się do TSUE Sąd Okręgowy w Warszawie:

1. „Czy art.1 ust.2 oraz art.6 ust.1 dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. UE L 1993.95.29) pozwala na przyjęcie, że jeśli skutkiem uznania określonych postanowień umownych, określających sposób spełnienia świadczenia przez strony (jego wysokość), za nieuczciwe warunki umowne miałby być niekorzystny dla konsumenta upadek całej umowy, możliwe jest wypełnienie luk w umowie nie w oparciu o przepis dyspozytywny stanowiący jednoznaczne zastąpienie nieuczciwego warunku, ale w oparciu o przepisy prawa krajowego, które przewidują uzupełnienie skutków czynności prawnej wyrażonych w jej treści również przez skutki wynikające z zasad słuszności (zasad współżycia społecznego) lub ustalonych zwyczajów?”.
2. „Czy ewentualna ocena skutków upadku całej umowy dla konsumenta powinna następować przy uwzględnieniu okoliczności istniejących w chwili jej zawarcia, czy też w chwili zaistnienia sporu pomiędzy stronami odnośnie skuteczności danej klauzuli (powołania się przez konsumenta na jej abuzywność) i jakie ma znaczenie stanowisko wyrażane w toku takiego sporu przez konsumenta?”
3. „Czy możliwe jest utrzymanie w mocy postanowień stanowiących w myśl norm dyrektywy 93/13EWG nieuczciwe warunki umowne, jeśli przyjęcie takiego rozwiązania byłoby w chwili rozstrzygania sporu obiektywnie korzystne dla konsumenta?”.
4. „Czy w świetle treści art.6 ust.1 dyrektywy 93/13 uznanie za nieuczciwe postanowień umownych określających wysokość i sposób spełnienia świadczenia przez strony może prowadzić do sytuacji, w której ustalony na podstawie treści umowy z pominięciem skutków nieuczciwych warunków kształt stosunku prawnego odbiegać będzie od objętego zamiarem stron w zakresie obejmujących główne świadczenie stron, w szczególności – czy uznanie za nieuczciwe postanowienia umownego oznacza, że możliwe jest dalsze stosowanie innych, nieobjętych zarzutem abuzywności postanowień umownych, określających główne świadczenie konsumenta, których uzgodniony przez strony kształt (wprowadzenie ich do umowy) był nierozerwalnie związany z zakwestionowanym przez konsumenta postanowieniem?”

Jaki będzie skutek zadania przez sąd orzekający pytań prejudycjalnych w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w Warszawie? Na tym etapie jest jeszcze zbyt wcześnie, aby jednoznacznie to przewidzieć. Niemniej jednak wskazania wymaga, że naczelnym celem instytucji pytania prejudycjalnego jest zapewnienie jednolitej interpretacji prawa unijnego na terytorium Unii Europejskiej. Z tego względu interpretacja przepisu dokonana przez TSUE ma skutek we wszystkich państwach członkowskich UE, a ewentualna wykładnia dokonana przez TSUE będzie miała bezpośredni wpływ na wynik innych spraw toczących się w sądach powszechnych w Polsce jak i w pozostałych krajach Unii Europejskiej.

Niestety okoliczność zadania przez Sąd Okręgowy w Warszawie ww. 4 pytań prejudycjalnych daje sędziom rozpoznającym sprawy tzw. frankowiczów możliwość zawieszenia na podstawie art.177 par.3(1) kpc postępowania do czasu wydania orzeczenia przez TSUE licząc, że kwestie będące przedmiotem pytań prejudycjalnych zostaną w sposób wiążący rozstrzygnięte. Z taką sytuacją niestety spotkał się jeden z klientów Kancelarii, w imieniu którego prowadzona jest sprawa o unieważnienie umowy kredytu waloryzowanego kursem franka szwajcarskiego. Niemniej, jeżeli TSUE udzieli oczekiwanych odpowiedzi, sąd krajowy, który zwrócił się do TSUE z pytaniem prejudycjalnym będzie miał obowiązek uwzględnić wskazaną przez Trybunał wykładnię normy prawa unijnego.

Nie wchodząc w głębszą analizę przepisów unijnych należy jednak wskazać, że szanse udzielenia odpowiedzi przez TSUE na wszystkie pytania nie są znaczące, gdyż zgodnie z doktryną acte clair zbędne jest zadawanie pytania, na które odpowiedź jest oczywista lub też Trybunał może uznać, że w zakresie wykładni przepisów dyrektywy 93/13 istnieje już utrwalone orzecznictwo TSUE. W takim przypadku Sąd Okręgowy w Warszawie zamiast uzyskać odpowiedzi pomocne w rozstrzygnięciu sprawy jedynie doprowadzi do niepotrzebnego przedłużenia całego postępowania.

W niniejszej sprawie swoje uwagi na piśmie i propozycje rozstrzygnięcia poruszonych przez Sąd Okręgowy w Warszawie zagadnień prawnych przedstawiła Rzeczpospolita Polska pismem skierowanym do Prezesa i Członków TSUE. Co ciekawe, przedstawiona przez pełnomocnika Rzeczpospolitej Polskiej analiza prawna problemu ewentualnej nieważności umów kredytowych waloryzowanych kursem franka szwajcarskiego jak również zaproponowane propozycje rozstrzygnięcia sporu przez TSUE są co do zasady korzystne dla konsumentów. Oczywiście stanowisko RP w przedmiotowej sprawie nie będzie miało zdecydowanego wpływu na przyszłe orzeczenie TSUE, niemniej jednak obrazuje sposób postrzegania problematyki kredytów frankowych przez polski rząd.  Pomimo braku zmian ustawowych rząd w sporze kredytobiorców z bankami, „bierze” stronę tych pierwszych, co może wpłynąć na linię orzeczniczą sądów powszechnych.

W sprawach, w których sądu postanowiły pozostawić rozstrzygnięcie problemu TSUE kredytobiorcom (powodom) pozostaje oczekiwanie na wydanie stosownego wyroku przez TSUE, co z pewnością nie nastąpi szybko. Niemniej jednak kwestia problematyki ważności umów kredytowych waloryzowanych lub denominowanych kurem CHF pozostaje cały czas otwarta i można spodziewać się korzystnych rozstrzygnięć dla kredytobiorców w przyszłości.

Istotnym przy tym jest, że możliwość wszczęcia przez kredytobiorców postępowania sądowego przeciw bankom w celu unieważnienia zawartych umów kredytowych jest cały czas jeszcze otwarta, a obecne bogate orzecznictwo sądowe, tak krajowe jak unijne, daje daleko idące możliwości podjęcia skutecznej walki z bankami. Udzielenie odpowiedzi na zadane pytania prejudycjalne przez TSUE w sprawie C-260/18 może dodatkowo przechylić szalę na korzyść kredytobiorców.

Artykuł Czy kredytobiorcy muszą czekać na rozstrzygnięcie Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawach kredytów indeksowanych do franka szwajcarskiego i czy TSUE rozstrzygnie za polski wymiar sprawiedliwości kwestię ważności takich umów? pochodzi z serwisu Aval Consult - Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów Gdańsk.