Nie oznacza to jednak, że kredytobiorca nie może dokonać zgłoszenia wierzytelności po upływie 30 dni, bowiem taka możliwość istnieje, jednakże wiąże się to z koniecznością pokrycia zryczałtowanej opłaty (kosztów postępowania upadłościowego wynikłych z tego zgłoszenia), nawet jeśli opóźnienie powstało bez winy kredytobiorcy (art. 235 p.u.).

Zryczałtowane koszty postępowania upadłościowego wynikłe z takiego zgłoszenia, w wysokości stanowiącej równowartość 15% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego to na dzień sporządzenia niniejszego artykułu, kwota 1010,49 zł. Zgodnie z art. 235 ust. 2 p.u. syndyk zobowiązuje wierzyciela do wpłaty tych kosztów, na rachunek bankowy wskazany przez syndyka w wyznaczonym terminie.

Co powinno zawierać zgłoszenie wierzytelności?

Zgodnie z art.  240 p.u. w zgłoszeniu wierzytelności należy podać:

• imię i nazwisko wierzyciela albo jego nazwę oraz numer PESEL albo numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku ich braku – inne dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację oraz firmę, pod którą działa wierzyciel będący przedsiębiorcą, miejsce zamieszkania albo siedzibę, adres oraz NIP, jeżeli wierzyciel ma taki numer;
• określenie wierzytelności wraz z należnościami ubocznymi oraz wartość wierzytelności niepieniężnej;
• dowody stwierdzające istnienie wierzytelności; jeżeli wierzytelność została uznana
  w spisie wierzytelności sporządzonym w postępowaniu restrukturyzacyjnym, wystarczające jest powołanie się na tę okoliczność;
• kategorię, do której wierzytelność ma być zaliczona;
• zabezpieczenia związane z wierzytelnością;
• w razie zgłoszenia wierzytelności, w stosunku do której upadły nie jest dłużnikiem osobistym, przedmiot zabezpieczenia, z którego wierzytelność podlega zaspokojeniu;
• stan sprawy, jeżeli co do wierzytelności toczy się postępowanie sądowe, administracyjne, sądowoadministracyjne lub przed sądem polubownym;
• numer rachunku bankowego wierzyciela, jeżeli wierzyciel posiada taki rachunek.

Nadmienić w tym miejscu należy, że w postępowaniu upadłościowym kredytobiorca będzie mógł dochodzić z masy upadłości odsetek od swojej wierzytelności za okres do dnia ogłoszenia upadłości (art. 92 ust. 1 p.u.).

Procedura zgłoszenia wierzytelności

Samo zgłoszenie wierzytelności na listę wierzytelności nie jest równoznaczne z tym, że roszczenie kredytobiorcy zostanie automatycznie uwzględnione przez syndyka. Zgodnie z art. 243 p.u. syndyk sprawdza, czy zgłoszona wierzytelność znajduje potwierdzenie w księgach rachunkowych lub innych dokumentach upadłego albo we wpisach w księdze wieczystej lub rejestrach, oraz wzywa upadłego do złożenia w zakreślonym terminie oświadczenia, czy wierzytelność uznaje. W przypadku gdy zgłoszona wierzytelność nie znajduje potwierdzenia w księgach rachunkowych lub innych dokumentach upadłego albo we wpisach w księdze wieczystej lub rejestrach, syndyk wzywa wierzyciela do złożenia w terminie tygodnia dokumentów wskazanych w zgłoszeniu wierzytelności pod rygorem odmowy uznania wierzytelności. Termin ten nie podlega przedłużeniu ani przywróceniu. Syndyk może jednak uwzględnić dokumenty złożone po upływie terminu, jeżeli nie spowoduje to opóźnienia
w przekazaniu listy sędziemu-komisarzowi.

W przypadku uwzględnienia wierzytelności kredytobiorcy przez syndyka i umieszczenia jej na liście wierzytelności, zgodnie z art. 256 p.u. Bank może w  terminie dwóch tygodni od dnia obwieszczenia i złożeniu listy wierzytelności złożyć do sędziego-komisarza sprzeciw co do uznania wierzytelności. Sędzia-komisarz może sprzeciw oddalić albo go uwzględnić i odmówić  uznania wierzytelności kredytobiorcy. Na postanowienie w przedmiocie sprzeciwu zażalenie przysługuje upadłemu, syndykowi oraz każdemu z wierzycieli (art. 259 ust. 2 p.u.).

Co dalej z postępowaniem sądowym?

Art. 174 par. 1 pkt 4 k.p.c., stanowi, iż „Sąd zawiesza postępowanie z urzędu: jeżeli postępowanie dotyczy masy upadłości, masy układowej lub masy sanacyjnej i ogłoszono upadłość lub wszczęto wtórne postępowanie upadłościowe albo ustanowiono zarządcę w postępowaniu restrukturyzacyjnym”. Zatem najpewniej Sądy na podstawie tego przepisu będą zawieszały wszczęte postępowania aż do czasu zakończenia postępowania upadłościowego, które może potrwać nawet kilka lat w zakresie roszczenia o zapłatę.

Zawieszone postępowanie powinno zostać podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka (art. 180 § 1 pkt 5 k.p.c.). Jednakże, zgodnie z art. 145 p.u. postępowanie sądowe, w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności.

Powyższe oznacza, że wpływ na sytuację procesową będzie miało wpisanie lub odmowa wpisania wierzytelności kredytobiorcy przez syndyka na listę wierzytelności. W przypadku wyczerpania trybu tworzenia listy i nieujęcia w niej wierzytelności kredytobiorcy, postępowanie sądowe powinno zostać podjęte, zgodnie z art. 145 ust. 1 p.u. w zw. z art. 180 § 1 pkt 5 k.p.c.

Niemniej jednak, w razie zawieszenia postępowania z urzędu przez Sąd, pełnomocnik powinien wnioskować o podjęcie postępowania z udziałem syndyka w zakresie ustalenia nieważności umowny kredytowej na podstawie art. 218 k.p.c., który to przepis umożliwia sądowi wydanie zarządzenia o oddzielnej rozprawie w zakresie roszczenia o ustalenie. Jeżeli Sądy będą skłonne do stosowania takiego rozwiązania, możliwe będzie wydanie przez Sąd wyroku częściowego w zakresie żądania stwierdzenia nieważności umowy, co winno skutkować brakiem możliwości wnoszenia sprzeciwu do wierzytelności kredytobiorcy umieszczonej na liście wierzytelności przez bank (wobec wydania prawomocnego wyroku w zakresie nieważności umowy kredytu). Na ten moment nie jesteśmy jednak w stanie przewidzieć jak sądy będą podchodziły do wyżej wskazanej kwestii, bowiem sytuacja jest rozwojowa. Nie ulega jednak wątpliwościom, że linia orzecznicza w najbliższych miesiącach zobrazuje kierunek działania sądów w sprawach kredytobiorców frankowych.

Oświadczenie o potrąceniu – czy kredytobiorca powinien je składać?

W pierwszej kolejności wskazania wymaga, iż ogłoszenie upadłości banku nie zmienia charakteru wzajemnych roszczeń banku i kredytobiorcy – w przypadku unieważnienia umowy kredytu, kredytobiorca powinien otrzymać od banku wszystko to, co wpłacił na poczet nieważnej umowy, Bank zaś ma roszczenie względem kredytobiorcy o zwrot równowartości udzielonego kredytu. Tym samym, istnieje możliwość potrącenia względem siebie tych dwóch należności.

Stosownie do treści art. 498 k.c. w sytuacji, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelnością drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.

Odnosząc się zaś do przepisów w przedmiocie potrącenia uregulowanych w ustawie prawo upadłościowe, wskazania wymaga, iż art. 93 p.u. stanowi, iż:

„1. Potrącenie wierzytelności upadłego z wierzytelnością wierzyciela jest dopuszczalne, jeżeli obie wierzytelności istniały w dniu ogłoszenia upadłości, chociażby termin wymagalności jednej z nich jeszcze nie nastąpił.

2. Do potrącenia przedstawia się całkowitą sumę wierzytelności upadłego, a wierzytelność wierzyciela tylko w wysokości wierzytelności głównej wraz z odsetkami naliczonymi do dnia ogłoszenia upadłości”.

Jednoczenie zgodnie z art. 96 p.u. oświadczenie o potrąceniu składa się nie później niż przy zgłoszeniu wierzytelności (jako załącznik w formularzu udostępnionym w systemie teleinformatycznym). Zgodnie ze stanowiskiem wypracowanym przez Sąd Najwyższy, jeżeli kredytobiorca zgłosi swoją wierzytelność, ale nie złoży oświadczenia o potrąceniu, na dalszym etapie postępowania upadłościowego nie będzie miał prawa podniesienia zarzutu potrącenia (por. wyrok SN z 22 marca 2012 r., sygn. aktV CSK 95/11).

Złożenie oświadczenia o potrąceniu niewątpliwie może przyspieszyć rozpoznawanie zgłoszenia na listę wierzytelności oraz może zapobiec wytoczeniu powództwa przeciwko kredytobiorcy przez syndyka o zwrot udostępnionego kapitału, w związku z czym Kancelaria rekomenduje wraz z dokonaniem zgłoszenia wierzytelności złożyć oświadczenie o potrąceniu wierzytelności Kredytobiorcy z wierzytelnością banku.

Aby wyliczyć wysokość wierzytelności kredytobiorca winien zebrać dowody na wysokość kwot zapłaconych bankowi w toku wykonywania umowy o kredyt: od momentu zawarcia umowy do dnia obecnego. Wysokość spłat można ustalić na podstawie zaświadczenia z banku czy potwierdzeń przelewów. Oczywiście można wykorzystać zaświadczenia, które już zostały wydane przez Bank przed wszczęciem postępowania sądowego.

Artykuł UPADŁOŚĆ GETIN NOBLE BANK – WPŁYW NA SYTUACJĘ PROCESOWĄ KREDYTOBIORCY pochodzi z serwisu Aval Consult - Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów Gdańsk.

Odpowiedzią na liczne problemy finansowe przedsiębiorców może być stworzona przez polski rząd Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju. Niniejszy program pomocowy został skierowany do przedsiębiorstw, które ucierpiały na skutek pandemii COVID-19. Jego celem ma być zapewnienie przedsiębiorstwom płynności finansowej oraz ochrona miejsc pracy.  W ramach Polskiego Funduszu Rozwoju na dofinansowanie mogą liczyć mikro, małe, średnie i duże przedsiębiorstwa. Finansowanie dla mikroprzedsiębiorstw i małych oraz średnich przedsiębiorstw opiera się na nieoprocentowanych subwencjach finansowych, dostępnych w bankach komercyjnych i spółdzielczych, które przystąpiły do programu. Wnioski o przyznanie pomocy można składać do 31 lipca 2020 r.

Uzyskane w ramach programu środki finansowe mogą być wykorzystane na pokrycie kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, w szczególności wynagrodzeń pracowników. Subwencje można między innymi również wykorzystać do opłacenia kosztów zakupu towarów i materiałów, kosztów usług obcych oraz najmu. Jednocześnie beneficjent do 25% subwencji może przeznaczyć na przedterminową spłatę kredytów.

Wniosek o przyznanie subwencji dla mikro lub małych i średnich przedsiębiorstw zaleca się złożyć za miesiąc, w którym spadek przychodów będzie największy, albowiem subwencję można uzyskać tylko raz.

1. Ogólne warunki przystąpienia do programu.

W przypadku gdy przedsiębiorstwo skorzystało już z innej formy pomocy związanej z COVID-19, która stanowi pomoc publiczną mającą postać subwencji i ulg w płatnościach, łączny limit pomocy uzyskanej z różnych źródeł nie może przekroczyć 800 tys. euro, zaś w przypadku beneficjentów działających w sektorze rybołówstwa i akwakultury nie może przekroczyć 120 tys. euro, z kolei w sektorze produkcji podstawowej produktów rolnych – 100 tys. euro.

Przy ustalaniu, czy nasze przedsiębiorstwo spełnia warunki uzyskania subwencji, warto pamiętać, że status mikro lub małego i średniego przedsiębiorcy ustalany jest według stanu na dzień 31 grudnia 2019 r. Jednocześnie wymagany spadek obrotów na dzień opublikowania niniejszych informacji oznacza ich spadek w miesiącu marcu lub kwietniu. Przedsiębiorstwo na dzień 31 grudnia 2019 r. lub na dzień złożenia wniosku nie może również posiadać żadnych zaległości w płatnościach podatków i składek na ubezpieczenia społeczne (rozłożenie płatności na raty lub jej odroczenie nie jest uznawane za zaległość). Wymagane jest również posiadanie rezydencji podatkowej na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Z wnioskiem o przyznanie dofinasowania może się zgłosić wyłącznie przedsiębiorstwo, co do którego nie zostało otwarte postępowanie upadłościowe, likwidacyjne albo restrukturyzacyjne.

Jednocześnie, określając status mikroprzedsiębiorstwa, małej lub średniej firmy należy zweryfikować, czy zachodzą po jego stronie powiązania w ramach relacji łączących go z innymi przedsiębiorstwami – na przykład w ramach grup kapitałowych. W razie konieczności należy zsumować dane dotyczące powiązanych przedsiębiorstw. Dane przedsiębiorstw, które podlegają sumowaniu należy ustalać na podstawie ksiąg rachunkowych lub danych pochodzących ze skonsolidowanego sprawozdania finansowego.

2. Finansowanie mikroprzedsiębiorstw.

Dla przedsiębiorstw, które zatrudniają do 9 pracowników, a ich roczny obrót lub suma bilansowa nie przekracza 2 mln euro, program przewiduje dofinansowane w postaci subwencji finansowej. Uprawnione do skorzystania z programu są mikroprzedsiębiorstwa, które dotknął spadek przychodów o co najmniej 25% w dowolnym miesiącu po 1 lutego br. w porównaniu do poprzedniego miesiąca, lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku, w związku z COVID-19. Z finansowania mogą skorzystać też firmy objęte zakazem prowadzenia działalności z uwagi na restrykcje sanitarne.

Kwota subwencji finansowej dla mikroprzedsiębiorstw obliczana jest na podstawie liczby pracowników, przy czym pracownikami nie są tylko osoby fizyczne zatrudnione na umowę o pracę, ale także na podstawie innych umów (np. zlecenia), o ile przedsiębiorstwo odprowadza za te osoby składki na ubezpieczenia społeczne na dzień złożenia wniosku. Aby ustalić maksymalną kwotę subwencji, jaką możemy uzyskać jako mikro przedsiębiorca, należy obliczyć iloczyn liczby zatrudnionych pracowników oraz kwoty bazowej subwencji finansowej uzależnionej od wielkości spadku przychodów ze sprzedaży (spadek obrotów od 25% do 50 % – bazowa kwota 12.000, spadek 50% – 75% bazowa kwota 24.000, spadek 75% – 100% bazowa kwota 36.000).

Zaznaczyć należy, że przyznana subwencja podlega pełnemu zwrotowi w sytuacji zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej (w tym zawieszenia prowadzenia działalności), otwarcia likwidacji przedsiębiorcy lub otwarcia postępowania upadłościowego albo restrukturyzacyjnego w każdym czasie w ciągu 12 miesięcy od dnia przyznania.

Jeżeli mikroprzedsiębiorca w przeciągu 12 miesięcy od przyznania subwencji będzie kontynuować prowadzenie działalności gospodarczej,  do 75% dofinansowania może nie podlegać zwrotowi. 25% wartości jest bezzwrotne wyłącznie pod warunkiem kontynuowania działalności w ciągu 12 miesięcy od jej udzielenia. Dodatkowe 50% subwencji nie podlega zwrotowi w zależności od poziomu utrzymania średniego zatrudnienia w okresie 12 miesięcy. Procent zwrotu subwencji ulega proporcjonalnemu wzrostowi do skali redukcji zatrudnienia. Łącznie mikroprzedsiębiorca, który utrzymał co najmniej 100% poziomu zatrudnienia, może zachować bez obowiązku zwrotu 75% całkowitej wartości subwencji, a w przypadku spadku zatrudnienia o więcej niż 50%, brak obowiązku zwrotu dotyczy 25% wartości subwencji.

Po 12 miesiącach zaczyna się spłata ratalna reszty subwencji rozłożona na 24 miesiące. PFR zastrzega sobie możliwość decyzji o zmianie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji dla mikroprzedsiębiorstw, których spadek przychodów ze sprzedaży wyniósł więcej niż 75%, mając na uwadze indywidualną sytuację danego przedsiębiorcy.

3. Finansowanie małych i średnich przedsiębiorstw.

Dla małych i średnich przedsiębiorstw, czyli firm zatrudniających od 10 do 249 pracowników, których roczny obrót nie przekracza 50 mln euro lub suma bilansowa nie przekracza 43 mln euro, warunkiem uzyskania dofinasowania jest odnotowanie spadku obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) o co najmniej 25% w dowolnym miesiącu po 1 lutego 2020 r. w porównaniu do poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek COVID-19.

Maksymalna kwota subwencji, którą może uzyskać przedsiębiorstwo, jest określana procentowo w relacji do poziomu przychodów małego i średniego przedsiębiorcy ze sprzedaży w 2019 r. Przyznana kwota zależy również od spadku przychodów ze sprzedaży w związku z COVID-19 w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku względem miesiąca kalendarzowego odpowiadającego mu w roku poprzednim, albo miesiąca kalendarzowego poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku. Kwoty subwencji mogą przyjąć: 4%, 6% lub 8% wartości przychodów ze sprzedaży przy odpowiednio ich spadku o minimum 25%, 50% i 75%.

Otrzymana subwencja podlega pełnemu zwrotowi w przypadku zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej (w tym zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej), otwarcia likwidacji przedsiębiorcy lub otwarcia postępowania upadłościowego/restrukturyzacyjnego w każdym czasie w ciągu 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji. 75% subwencji finansowej może być bezzwrotne, w tym 25% pod warunkiem kontynuacji działalności, 25% w zależności od poniesionej przez przedsiębiorstwo straty na sprzedaży, a dodatkowo 25% w zależności od utrzymania średniego zatrudnienia w okresie 12 miesięcy. Zwrot subwencji przez przedsiębiorcę będzie proporcjonalnie wyższy w przypadku spadku zatrudnienia.

W wyjątkowych przypadkach, PFR może podjąć decyzję o zmianie warunków umorzenia dla przedsiębiorców, których spadek przychodów ze sprzedaży wyniósł więcej niż 75%, mając na uwadze indywidualną sytuację danego przedsiębiorstwa.

4. Finansowanie dużych przedsiębiorstw.

Finansowanie dużych przedsiębiorstw znacznie różni się od sposobów finansowania dwóch powyższych grup, albowiem ma charakter indywidualny i obejmuje zarówno finansowanie dłużne, jak i zaangażowanie kapitałowe, realizowane bezpośrednio przez PFR.

Jako duże przedsiębiorstwa traktuje się podmioty, które zatrudniają co najmniej 250 pracowników (całkowite zatrudnienie w grupie kapitałowej), lub których obrót przekracza 50.000.000 EUR lub suma bilansowa przekracza 43.000.000 EUR, w ujęciu skonsolidowanym. Program w tej grupie przeznaczony jest również dla małych i średnich przedsiębiorstw które zatrudniają powyżej 150 pracowników, a ich roczny obrót za 2019 r. przekracza 100.000.000 zł.

O udział w programie mogą ubiegać się przedsiębiorstwa, które spełnią jeden z poniższych warunków: odnotowanie spadku obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) o co najmniej 25% w dowolnym miesiącu po 1 lutego 2020 r. w porównaniu do poprzedniego miesiąca lub analogicznego miesiąca ubiegłego roku w związku zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek COVID-19, utracenie zdolności produkcji lub świadczenia usług albo odbioru produktów lub usług przez zamawiających w związku z brakiem dostępności komponentów lub zasobów w związku z COVID-19, nie otrzymywanie płatności z tytułu sprzedaży na skutek COVID-19 w kwocie przekraczającej 25% należności, z powodu zakłóceń w funkcjonowaniu rynku finansowego utrata dostępu do rynku kapitałowego lub limitów kredytowych w związku z nowymi kontraktami lub bycie uczestnikiem Programów Sektorowych w związku z COVID-19.

Duże przedsiębiorstwa mają możliwość skorzystania z trzech form dofinansowania: finansowanie płynnościowe w postaci pożyczek lub obligacji na okres 2 lat, finansowanie preferencyjne w postaci pożyczek preferencyjnych na okres 3 lat częściowo bezzwrotnych i uzależnionych od straty finansowej oraz utrzymania zatrudnienia, finansowanie inwestycyjne w postaci obejmowanych instrumentów kapitałowych (udziałów lub akcji) na zasadach rynkowych lub w ramach pomocy publicznej.

Na dzień publikacji niniejszej informacji, program finansowania dla dużych przedsiębiorstw nie został jeszcze uruchomiony i jest w fazie oczekiwania na uzyskanie notyfikacji Komisji Europejskiej. Złożenie wstępnego wniosku jest możliwe już teraz, a szczegółowe zasady kwalifikacji i możliwego finansowania będą przekazywane firmom w momencie uruchomienia programu.

Artykuł M. Donarska: Dofinansowanie z Polskiego Funduszu Rozwoju pochodzi z serwisu Aval Consult - Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów Gdańsk.

Ku zadowoleniu kredytobiorców wyrok jest zgodny z ich interesem. TSUE uznał przede wszystkim, że prawo europejskie nie stoi na przeszkodzie, aby umowy kredytowe zawierające klauzule niedozwolone zostały przez polskie sądy unieważnione. Jednocześnie stwierdził, że „w zawartych w Polsce umowach kredytu indeksowanego do waluty obcej nieuczciwe warunki umowy dotyczące różnic kursowych nie mogą być zastąpione przepisami ogólnymi polskiego prawa cywilnego”. Kluczowym tym samym jest interes konsumenta, który kierując sprawę na drogę postępowania sądowego sam będzie mógł zdecydować, czy jego żądanie dotyczyć będzie stwierdzenia nieważności umowy w całości, czy też jedynie „odfrankowania” umowy poprzez stwierdzenie bezskuteczności klauzul waloryzacyjnych.

Zaznaczyć należy, iż wyrok TSUE został wydany na kanwie określonego stanu faktycznego i jest jedynie wskazówką dla polskich sądów w zakresie interpretacji dyrektywy o nieuczciwych warunkach umów, jednakże wydanie przedmiotowego wyroku powinno zwiększyć szansę frankowiczów na odzyskanie od banków znacznej część pieniędzy zapłaconych na ich rzecz. W świetle treści uzasadnienia orzeczenia tym bardziej zasadnym zdaje się formułowanie roszczeń w oparciu o stwierdzenie nieważności całej umowy bądź stwierdzenia bezskuteczności klauzul abuzywnych wobec kredytobiorców.

W przypadku „odfrankowania” kredytu bank obowiązany jest zwrócić kredytobiorcy nadpłacone przez niego dotychczas raty w związku z waloryzacją, natomiast w sytuacji unieważnienia umowy kredytobiorca, co do zasady winien być obowiązany do zwrotu wyłącznie otrzymanej od banku kwoty kredytu – bez odsetek i innych należności (umowa jest traktowana w sposób jakby jej nigdy nie było). W przypadku unieważnienia umowy strony zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego zobowiązane są do zwrotu wzajemnie otrzymanych świadczeń. Kwestia ta jest jednak skomplikowana i musimy poczekać na wykształcenie linii orzeczniczej w tym zakresie.

TSUE w dalszym ciągu pozostawia swobodę w zakresie interpretacji przepisów dyrektywy unijnej  polskim sądom, jednakże dał jednocześnie zielone światło dla dochodzenia roszczeń związanych z kredytami indeksowanymi do franka szwajcarskiego. Istnieją duże szanse na to, iż po wydaniu wyroku TSUE ukształtuje się w sądach jednolita linia orzecznicza, która będzie uwzględniała przede wszystkim interes kredytobiorcy.

Artykuł TSUE orzekł na korzyść frankowiczów – co dalej? pochodzi z serwisu Aval Consult - Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów Gdańsk.

Sąd Okręgowy w Warszawie w kwietniu 2018 r. skierował do TSUE następujące pytania:

1. Czy jeśli skutkiem uznania określonych postanowień umownych, określających sposób spełnienia świadczenia przez strony (jego wysokość), za nieuczciwe warunki umowne w rozumieniu dyrektywy 93/13/EWG miałby być niekorzystny dla konsumenta upadek całej umowy, możliwe staje się wypełnienie luk w umowie. Nie chodzi jednak o jednoznaczne zastąpienie nieuczciwego warunku, ale jej uzupełnienie w oparciu o przepisy prawa krajowego.
2. Czy ewentualna ocena skutków upadku całej umowy dla konsumenta powinna następować przy uwzględnieniu okoliczności istniejących w chwili jej zawarcia, czy też w chwili zaistnienia sporu pomiędzy stronami odnośnie skuteczności danej klauzuli oraz jakie ma znaczenie stanowisko wyrażane w toku takiego sporu przez konsumenta?
3. Czy możliwe jest utrzymanie w mocy postanowień stanowiących w myśl norm dyrektywy 93/13/EWG nieuczciwe warunki umowne, jeśli przyjęcie takiego rozwiązania byłoby w chwili rozstrzygania sporu obiektywnie korzystne dla konsumenta?
4. Czy uznanie za nieuczciwe postanowień umownych określających wysokość i sposób spełnienia świadczenia przez strony może prowadzić do sytuacji, w której ustalony na podstawie treści umowy z pominięciem skutków nieuczciwych warunków kształt stosunku prawnego odbiegać będzie od objętego zamiarem stron w zakresie obejmujących główne świadczenie stron?  Czy zatem możliwe jest dalsze stosowanie innych, nieobjętych zarzutem abuzywności postanowień umownych?

Rzecznik TSUE wskazał przede wszystkim, że artykuł 1 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG stoją na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy uzupełnił luki w umowie w drodze odwołania się do przepisów prawa krajowego, natomiast sąd krajowy, w oparciu o prawo krajowe, zobowiązany jest wskazać moment, w którym należy dokonać oceny skutków stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku, jednakże mając na uwadze, że interes konsumenta, jaki należy rozważyć, to interes istniejący w momencie rozstrzygnięcia. Ponadto wola konsumenta, który uważa, że stwierdzenie nieważności całej umowy nie jest dla niego niekorzystne, przeważa nad wdrożeniem systemu ochrony, takiego jak zastąpienie nieuczciwego warunku i utrzymanie umowy w mocy.

Oznacza to, że to konsument w postępowaniu sądowym wskazuje, co leży w jego interesie na moment orzekania. Tym samym, jeżeli konsument w sporze z bankiem żąda ustalenia nieważności całej umowy kredytu powołując się na abuzywne postanowienia umowne, Sąd winien ten interes konsumenta uwzględnić.

Skutkiem nieważności czynności prawnej (a więc w tym przypadku zawarcia umowy z bankiem) jest konieczność zwrotu świadczeń wzajemnych, a to znaczy, że w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytowej strony umowy kredytu powinny zwrócić sobie nawzajem to co świadczyły do momentu spłacenia kredytu.

Co prawda, na samo orzeczenie TSUE będziemy oczekiwać jeszcze co najmniej miesiąc, jednakże rzecznik generalny TSUE już zajął stanowisko, które powinno napawać optymizmem frankowiczów oraz osoby, który zawierały umowy w innych walutach obcych. Będzie to miało wpływ na wiele przyszłych oraz toczących się postępowań sądowych, w tym także tych, które prowadzi nasza kancelaria. Rosnąca liczba porad prawnych, których udzielamy w sprawach kredytów walutowych wskazuje, że coraz więcej osób uświadamia sobie, że ich umowy kredytowe, najczęściej zawierane na zakup mieszkania, mogą być dotknięte częściową lub całkowitą nieważnością.

Artykuł K. Ostrowska: Co dalej z kredytami walutowymi? pochodzi z serwisu Aval Consult - Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów Gdańsk.

Problematyka kredytów frankowych najbardziej rozpalała zmysły polskich kredytobiorców w roku 2016 i 2017, kiedy to mieliśmy do czynienia z prawdziwym boomem pozwów o unieważnienie umów kredytowych składanych do sądów powszechnych. Tak ze względów prawnych jak i społecznych kwestia ważności zawartych umów jest niezwykle trudna do rozstrzygnięcia. Obecnie większość spraw sądowych jest w toku, a część z nich została już zakończona w sądach pierwszej instancji, tak korzystnie jak i niekorzystnie dla kredytobiorców. Powodem rozbieżności w orzecznictwie jest za równo różnorodność argumentacji prawnej prezentowanej przez profesjonalnych pełnomocników jak i różna ocena prawna takiego samego stanu faktycznego dokonywana przez orzekające sądy.

Należy mieć przy tym na uwadze, że ustalenie ewentualnej nieważności umowy kredytowej jak i wynikających z tego skutków musi być dokonane przez sąd nie tylko w oparciu o przepisy polskiego prawa, ale również przepisy prawa unijnego. Mając na uwadze powyższe w jednej z toczących się przed Sądem Okręgowym w Warszawie spraw sąd powziął wątpliwość, co do wykładni przepisów Unii Europejskiej i skierował cztery pytania prejudycjalne do TSUE na gruncie sporu dotyczącego stosowania przez bank wobec konsumenta nieuczciwych postanowień w ramach umowy kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego. I tak z następującymi pytaniami zwrócił się do TSUE Sąd Okręgowy w Warszawie:

1. „Czy art.1 ust.2 oraz art.6 ust.1 dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. UE L 1993.95.29) pozwala na przyjęcie, że jeśli skutkiem uznania określonych postanowień umownych, określających sposób spełnienia świadczenia przez strony (jego wysokość), za nieuczciwe warunki umowne miałby być niekorzystny dla konsumenta upadek całej umowy, możliwe jest wypełnienie luk w umowie nie w oparciu o przepis dyspozytywny stanowiący jednoznaczne zastąpienie nieuczciwego warunku, ale w oparciu o przepisy prawa krajowego, które przewidują uzupełnienie skutków czynności prawnej wyrażonych w jej treści również przez skutki wynikające z zasad słuszności (zasad współżycia społecznego) lub ustalonych zwyczajów?”.
2. „Czy ewentualna ocena skutków upadku całej umowy dla konsumenta powinna następować przy uwzględnieniu okoliczności istniejących w chwili jej zawarcia, czy też w chwili zaistnienia sporu pomiędzy stronami odnośnie skuteczności danej klauzuli (powołania się przez konsumenta na jej abuzywność) i jakie ma znaczenie stanowisko wyrażane w toku takiego sporu przez konsumenta?”
3. „Czy możliwe jest utrzymanie w mocy postanowień stanowiących w myśl norm dyrektywy 93/13EWG nieuczciwe warunki umowne, jeśli przyjęcie takiego rozwiązania byłoby w chwili rozstrzygania sporu obiektywnie korzystne dla konsumenta?”.
4. „Czy w świetle treści art.6 ust.1 dyrektywy 93/13 uznanie za nieuczciwe postanowień umownych określających wysokość i sposób spełnienia świadczenia przez strony może prowadzić do sytuacji, w której ustalony na podstawie treści umowy z pominięciem skutków nieuczciwych warunków kształt stosunku prawnego odbiegać będzie od objętego zamiarem stron w zakresie obejmujących główne świadczenie stron, w szczególności – czy uznanie za nieuczciwe postanowienia umownego oznacza, że możliwe jest dalsze stosowanie innych, nieobjętych zarzutem abuzywności postanowień umownych, określających główne świadczenie konsumenta, których uzgodniony przez strony kształt (wprowadzenie ich do umowy) był nierozerwalnie związany z zakwestionowanym przez konsumenta postanowieniem?”

Jaki będzie skutek zadania przez sąd orzekający pytań prejudycjalnych w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w Warszawie? Na tym etapie jest jeszcze zbyt wcześnie, aby jednoznacznie to przewidzieć. Niemniej jednak wskazania wymaga, że naczelnym celem instytucji pytania prejudycjalnego jest zapewnienie jednolitej interpretacji prawa unijnego na terytorium Unii Europejskiej. Z tego względu interpretacja przepisu dokonana przez TSUE ma skutek we wszystkich państwach członkowskich UE, a ewentualna wykładnia dokonana przez TSUE będzie miała bezpośredni wpływ na wynik innych spraw toczących się w sądach powszechnych w Polsce jak i w pozostałych krajach Unii Europejskiej.

Niestety okoliczność zadania przez Sąd Okręgowy w Warszawie ww. 4 pytań prejudycjalnych daje sędziom rozpoznającym sprawy tzw. frankowiczów możliwość zawieszenia na podstawie art.177 par.3(1) kpc postępowania do czasu wydania orzeczenia przez TSUE licząc, że kwestie będące przedmiotem pytań prejudycjalnych zostaną w sposób wiążący rozstrzygnięte. Z taką sytuacją niestety spotkał się jeden z klientów Kancelarii, w imieniu którego prowadzona jest sprawa o unieważnienie umowy kredytu waloryzowanego kursem franka szwajcarskiego. Niemniej, jeżeli TSUE udzieli oczekiwanych odpowiedzi, sąd krajowy, który zwrócił się do TSUE z pytaniem prejudycjalnym będzie miał obowiązek uwzględnić wskazaną przez Trybunał wykładnię normy prawa unijnego.

Nie wchodząc w głębszą analizę przepisów unijnych należy jednak wskazać, że szanse udzielenia odpowiedzi przez TSUE na wszystkie pytania nie są znaczące, gdyż zgodnie z doktryną acte clair zbędne jest zadawanie pytania, na które odpowiedź jest oczywista lub też Trybunał może uznać, że w zakresie wykładni przepisów dyrektywy 93/13 istnieje już utrwalone orzecznictwo TSUE. W takim przypadku Sąd Okręgowy w Warszawie zamiast uzyskać odpowiedzi pomocne w rozstrzygnięciu sprawy jedynie doprowadzi do niepotrzebnego przedłużenia całego postępowania.

W niniejszej sprawie swoje uwagi na piśmie i propozycje rozstrzygnięcia poruszonych przez Sąd Okręgowy w Warszawie zagadnień prawnych przedstawiła Rzeczpospolita Polska pismem skierowanym do Prezesa i Członków TSUE. Co ciekawe, przedstawiona przez pełnomocnika Rzeczpospolitej Polskiej analiza prawna problemu ewentualnej nieważności umów kredytowych waloryzowanych kursem franka szwajcarskiego jak również zaproponowane propozycje rozstrzygnięcia sporu przez TSUE są co do zasady korzystne dla konsumentów. Oczywiście stanowisko RP w przedmiotowej sprawie nie będzie miało zdecydowanego wpływu na przyszłe orzeczenie TSUE, niemniej jednak obrazuje sposób postrzegania problematyki kredytów frankowych przez polski rząd.  Pomimo braku zmian ustawowych rząd w sporze kredytobiorców z bankami, „bierze” stronę tych pierwszych, co może wpłynąć na linię orzeczniczą sądów powszechnych.

W sprawach, w których sądu postanowiły pozostawić rozstrzygnięcie problemu TSUE kredytobiorcom (powodom) pozostaje oczekiwanie na wydanie stosownego wyroku przez TSUE, co z pewnością nie nastąpi szybko. Niemniej jednak kwestia problematyki ważności umów kredytowych waloryzowanych lub denominowanych kurem CHF pozostaje cały czas otwarta i można spodziewać się korzystnych rozstrzygnięć dla kredytobiorców w przyszłości.

Istotnym przy tym jest, że możliwość wszczęcia przez kredytobiorców postępowania sądowego przeciw bankom w celu unieważnienia zawartych umów kredytowych jest cały czas jeszcze otwarta, a obecne bogate orzecznictwo sądowe, tak krajowe jak unijne, daje daleko idące możliwości podjęcia skutecznej walki z bankami. Udzielenie odpowiedzi na zadane pytania prejudycjalne przez TSUE w sprawie C-260/18 może dodatkowo przechylić szalę na korzyść kredytobiorców.

Artykuł Czy kredytobiorcy muszą czekać na rozstrzygnięcie Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawach kredytów indeksowanych do franka szwajcarskiego i czy TSUE rozstrzygnie za polski wymiar sprawiedliwości kwestię ważności takich umów? pochodzi z serwisu Aval Consult - Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów Gdańsk.