Na czym polegał problem „zasiedzenia przesyłu”? Przez lata polskie sądy, opierając się na interpretacjach Sądu Najwyższego, przyjmowały, że przedsiębiorstwa przesyłowe mogą nabyć prawo do korzystania z cudzej działki (tzw. służebność) przez zasiedzenie. Działo się to nawet w sytuacjach, gdy linie energetyczne czy rurociągi postawiono bez żadnej zgody właściciela i bez wydania odpowiednich decyzji administracyjnych. Trybunał Konstytucyjny uznał taką praktykę za „twórczą wykładnię” przepisów, ponieważ dopiero 3 sierpnia 2008 r. wprowadzono do Kodeksu cywilnego przepisy o służebności przesyłu. Wcześniej taka instytucja po prostu nie istniała – a skoro nie istniała, nie można było jej zasiedzieć. Trybunał Konstytucyjny uznał, że takie działanie było niezgodne z ustawą zasadniczą, w tym z art. 21 oraz art. 64 Konstytucji RP, które gwarantują ochronę własności. Oznacza to, że zasiedzenie służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 r. bez wyraźnej zgody właściciela lub bez wydania odpowiedniej decyzji administracyjnej jest obecnie uznawane za niekonstytucyjne.

Dlaczego dotychczasowa praktyka była „pułapką prawną”? U podstaw rozstrzygnięcia Trybunału legło przekonanie, że prawo nie może zaskakiwać obywatela i odbierać mu jego uprawnień w sposób nieprzewidywalny. Powstaje zatem pytanie – dlaczego Trybunał uznał darmowe zasiedzenie za niedopuszczalne? Po pierwsze, obywatele nie mogli spodziewać się, że grozi im utrata praw, skoro ówczesne prawo nie regulowało służebności przesyłu. Uznanie, że zasiedzenie biegło „w ukryciu”, nazwano rażącym naruszeniem zasady zaufania do państwa. Po drugie, klasyczna służebność gruntowa zawsze musi służyć innej nieruchomości (tzw. nieruchomości władnącej). W przypadku linii energetycznych sądy często „nadinterpretowały” tę definicję, co Trybunał uznał za niespójne konstrukcyjnie i naruszające istotę prawa rzeczowego. Po trzecie, nienaruszalność własności jest zasadą, a zasiedzenie wyjątkiem, który zawsze musi być interpretowany ściśle i na korzyść właściciela.

Co to oznacza dla właścicieli działek w praktyce? Wyrok ten zupełnie zmienia perspektywę dla właścicieli gruntów, na których znajdują się urządzenia, a przedsiębiorstwa przesyłowe dotychczas odmawiały zapłaty, powołując się na zasiedzenie przed 2008 rokiem. Właścicielom, których dotyczą powyżej wskazane okoliczności, przysługują roszczenia o:

1. Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie – Mogą domagać się zapłaty za okres, w którym firma korzystała z gruntu bez tytułu prawnego (z uwzględnieniem terminów przedawnienia).
2. Ustanowienie odpłatnej służebności – Mogą żądać, aby dalsze korzystanie z jego działki odbywało się na podstawie umowy lub orzeczenia sądu za odpowiednim wynagrodzeniem.

Oczywiście każda sprawa jest inna i wymaga szczegółowej analizy – przede wszystkim sprawdzenia, czy w przeszłości nie wydano w stosunku do nieruchomości specjalnych decyzji administracyjnych, które mogłyby wpłynąć na obecną sytuację prawną.

Jeżeli mają Państwo pytania związane z obecnością urządzeń przesyłowych na swojej działce lub chcieliby Państwo sprawdzić, czy przysługuje Państwu wynagrodzenie w świetle nowego orzeczenia Trybunału – serdecznie zapraszamy do kontaktu z naszą Kancelarią.

Artykuł Przełomowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego – właściciel jednak będzie mógł dochodzić swoich roszczeń za słup energetyczny na swojej działce pochodzi z serwisu Aval Consult - Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów Gdańsk.

W procedurze karnej istnieje instytucja „warunkowego umorzenia postępowania”. Oznacza to, że w określonych prawem warunkach, postępowanie karne może zakończyć się umorzeniem. Możliwe jest to, w przypadkach gdy:

• wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne oraz
• okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości oraz
• sprawca nie był dotychczas karany za przestępstwo umyślne oraz
• postawa sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa.

Jak widać wszystkie ww. warunki muszą zaistnieć łącznie. Dodatkowo, warunkowe umorzenie może być zastosowane wobec sprawcy przestępstwa zagrożonego karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności. Mamy zatem określony katalog przestępstw, o mniejszej społecznej szkodliwości, co do których można rozważać zastosowanie tego dobrodziejstwa.

Dobrodziejstwo wynikające z zastosowania warunkowego umorzenia postępowania karnego polega na zakończeniu postępowania bez wydawania wyroku skazującego, czyli inaczej mówiąc – nie ma skazania i nie wymierza się wówczas kary (grzywny, ograniczenia wolności czy pozbawienia wolności). W takiej sytuacji sąd wydaje wyrok warunkowo umarzający. Ma to o tyle znaczenie, że w niektórych przypadkach wydany wyrok skazujący uniemożliwiłby kontynuowanie zatrudnienia bądź pełnienia określonej funkcji.

Przypomnę, że zastosowanie warunkowego umorzenia postępowania dotyczy wyłącznie przestępstw zagrożonych karą maksymalnie 5 lat pozbawienia wolności. Z oczywistych względów, z instytucji tej nie mogą skorzystać osoby oskarżane o popełnienie zbrodni czy przestępstw z wyższym ładunkiem społecznej szkodliwości.

Do naszej Kancelarii przychodzą osoby, dla których przedstawienie zarzutów popełnienia określonego przestępstwa jest nie tylko często zaskoczeniem zmieszanym z niedowierzaniem, ale również bywa szczególnie dotkliwe w skutkach. Pojawia się istotny problem, gdy osoba np. obowiązana jest przedkładać swojemu pracodawcy zaświadczenie o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego. Pomoc doświadczonego prawnika bywa w takich sytuacjach nieocenioną korzyścią. Po weryfikacji wymogów formalnych do zastosowania warunkowego umorzenia postępowania, pozostaje tylko (i aż) odpowiednia argumentacja i przekonanie organu prowadzącego postępowanie, że jest to odpowiedni i słuszny sposób zakończenia postępowania – co stanowi clou pracy dobrego prawnika.

Jak wspomniałam powyżej, wyrok Sądu warunkowo umarzający postępowanie nie jest wyrokiem skazującym i nie wpływa na „karalność” osoby. Informacja o wydaniu takiego wyroku jest co prawda umieszczana w Karcie Karnej, niemniej osoba nie figuruje w Kartotece Osób Skazanych i uzyska zaświadczenie o niekaralności.

Skoro zatem, przy spełnieniu określonych warunków, postępowanie karne podlega umorzeniu, to na czym miałby polegać „haczyk” czy inna niedogodność tej instytucji?

Otóż po pierwsze, jednym z warunków formalnych zastosowania warunkowego umorzenia są niebudzące wątpliwości co do okoliczności popełnienia czynu zabronionego. W praktyce oznacza to zazwyczaj, że osoba podejrzana musi przyznać się do winy i złożyć szczegółowe wyjaśnienia. Problematyczne bywa to w sytuacjach, gdy osoba taka nie czuje się winna w swoim własnym poczuciu słuszności bądź z innych powodów nie chce wyjawić wszystkich szczegółów przestępstwa wobec prokuratora i sądu.

Po drugie, jak sama nazwa wskazuje, taka decyzja o umorzeniu postępowania karnego ma charakter warunkowy. Warunkowe umorzenie następuje na okres próby, który wynosi od 1 roku do 3 lat. Sąd podejmie postępowanie karne (co w praktyce oznacza wznowienie sprawy i wydanie wyroku skazującego) w sytuacji, gdy osoba, wobec której zastosowano warunkowe umorzenie popełni w okresie próby przestępstwo umyślne, za które zostanie prawomocnie skazana. Postępowanie karne może również zostać podjęte, gdy w okresie próby doszło do rażącego naruszenia porządku prawnego. Jest to zatem okres, w którym należy szczególnie uważać na swoje zachowanie. Z doświadczenia prawników Kancelarii wynika, że podjęcie warunkowo umorzonego postępowania w konsekwencji naruszenia prawa w okresie próby zazwyczaj oznacza znacznie surowsze potraktowanie sprawcy.

Po trzecie zaś, zastosowanie warunkowego umorzenia i fakt braku wymierzenia kary nie oznacza bynajmniej, że sprawca przestępstwa nie odczuje żadnej dolegliwości. Brak wpisu w Kartotece Osób Skazanych ma swoją cenę – umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd nakłada na sprawcę obowiązek naprawienia szkody, obowiązek zadośćuczynienia lub orzeka nawiązkę. Sąd może również ustalić nadzór kuratora bądź nałożyć inne obowiązki. W każdym przypadku zastosowanie warunkowego umorzenia związane jest z uiszczeniem jakiegoś świadczenia pieniężnego. Wysokość takiego świadczenia zależy oczywiście od okoliczności konkretnego przypadku – tj. od zakresu wyrządzonej przestępstwem szkody, a także od sytuacji majątkowej i osobistej sprawy przestępstwa. Pocieszające jest jednak to, że również w przypadku ustalenia wysokości orzekanej dolegliwości finansowej pomaga odpowiednia argumentacja i doświadczenie.

Warunkowe umorzenie postępowania ma niewątpliwie liczne korzyści i bywa kuszącą alternatywą w wielu przypadkach. Trzeba jednak świadomie podjąć decyzję o wystąpieniu z takim wnioskiem, gdyż czasami istnieją lepsze rozwiązania i warto podjąć ryzyko dłuższego procesu.

Artykuł Warunkowe umorzenie postępowania karnego – dobrodziejstwo z „haczykiem”? pochodzi z serwisu Aval Consult - Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów Gdańsk.

Dziś chciałabym się zająć tą pierwszą kwestią, a mianowicie – problematyką związaną z załatwianiem spraw spadkowych, w sytuacji gdy spadkodawca umiera za granicą, zaś jego spadkobiercy mieszkają w Polsce.

W dobie postępującej globalizacji i związanej z tym możliwości swobodnego przemieszczenia się, wiele osób decyduje się wyjechać za granicę na przykład w celach zarobkowych. Niekiedy dochodzi do sytuacji, że osoby te gromadzą jednocześnie majątek w Polsce, jak również za granicą. W przypadku śmierci obywatela polskiego, który w chwili śmierci mieszkał za granicą i posiadał majątek zarówno w Polsce, jak i na terenie innego kraju, spadkobiercy stają przed nie lada dylematem – gdzie i w jaki sposób przeprowadzić postępowanie spadkowe oraz czy jest możliwość załatwienia formalności spadkowych w Polsce?

W przypadku osób zmarłych w dniu lub po dniu 17 sierpnia 2015 r. z pomocą przychodzi Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego, czyli tak zwane unijne rozporządzenie spadkowe. Celem tegoż rozporządzenia jest wprowadzenie jednolitego statutu spadkowego dla całości spraw spadkowych i tym samym zapobieżenie rozczłonkowaniu spraw na skutek stosowania norm kolizyjnych obowiązujących w państwach, w których położony jest majątek zmarłego wchodzący w skład spadku. Oznacza to, że orzeczenie spadkowe wydane w jednym kraju UE będzie wywoływało także skutek w państwach członkowskich, na obszarze których położony jest majątek zmarłego spadkodawcy.

W art. 4 unijnego rozporządzenia spadkowego wprowadzono ogólną zasadę jurysdykcji sądów państw członkowskich,  determinowaną miejscem zwykłego pobytu spadkodawcy z chwili jego śmierci.  U podstaw takiego rozstrzygnięcia leżało przekonanie, że sprawy spadkowe wykazują ścisły związek z państwem, w którym spadkodawca miał zwykły pobyt w chwili śmierci.

Powstaje zatem pytanie – jak należy rozumieć pojęcie miejsca zwykłego pobytu?

Przywołane unijne rozporządzenie spadkowe nie zawiera definicji pojęcia miejsca zwykłego pobytu, jednakże istotnych wskazówek dotyczących okoliczności, które wymagają uwzględnienia przy rozumieniu tego pojęcia, dostarcza motyw 23 i 24 rozporządzenia. Tak więc pobyt zwykły określa się jako miejsce ześrodkowania życiowych interesów osoby fizycznej, miejsce, w którym znajduje się główne centrum egzystencji danej osoby, przy czym uwzględnienia wymagają okoliczności natury osobistej i zawodowej, a mniejsze znaczenie ma element czasu, a także miejsce, w którym znajduje się główny punkt więzi danej osoby i jej stosunków życiowych.

Tytułem przykładu,  jeżeli obywatel polski wyjechał do Niemiec z powodów zawodowych albo ekonomicznych, aby tam pracować, ale zachował ścisły i stabilny związek z Polską, tj. jego zagraniczny wyjazd z założenia miał mieć charakter tymczasowy i w miarę swoich możliwości często on przyjeżdżał do rodzinnego kraju, pielęgnując przy tym więzi rodzinne i społeczne, zmarłego można by uznać nadal za posiadającego miejsce zwykłego pobytu w państwie pochodzenia, w którym znajdował się ośrodek interesów jego życia rodzinnego i społecznego i tym samym właściwym do rozpoznania spraw spadkowych po zmarłym byłby sąd polski. Oczywiście wszystko będzie zależało od okoliczności danej sprawy, a w szczególności od tego, czy zmarły rzeczywiście zachował ścisły i stabilny związek z krajem swojego pochodzenia oraz czy spadkobiercy będą w stanie wykazać tę kwestię przed sądem.

Unijne rozporządzenie spadkowe określa także zasadę wskazania prawa właściwego dla ogółu spraw spadkowych po zmarłym – w art. 21 Rozporządzenia prawodawca unijny wprowadził taki sam łącznik, jak w przypadku właściwości jurysdykcyjnej organów państwa członkowskiego, czyli ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy zmarły wykazywał silniejszy związek z innym państwem. W motywie 25 unijnego rozporządzenia spadkowego podaje się przykład spadkodawcy, który do państwa miejsca zwykłego pobytu przeniósł się stosunkowo krótko przed śmiercią i nie jest z nim żadnym stopniu zintegrowany.

Jak widać, przepisy rozporządzenia mogą sprawić, że sprawy spadkowe po zmarłym będą rozstrzygane według innego prawa niż jego prawo ojczyste. Ma to o tyle doniosłe znaczenie, że temu prawu podlegać będą takie kwestie jak zdolność do dziedziczenia, odpowiedzialność za długi spadkowe czy dział spadku.

Jak więc sprawić, aby właściwym prawem do ogółu spraw spadkowych było prawo ojczyste spadkodawcy?

Unijne rozporządzenie spadkowe dopuszcza możliwość dokonania wyboru prawa państwa, którego obywatelstwo posiada się w chwili dokonywania wyboru lub w chwili śmierci, jako prawa, któremu podlega ogół spraw dotyczących jego spadku. Pozwala to na uniknięcie trudności związanych z ustaleniem ostatniego miejsca pobytu spadkodawcy.

W myśl art. 22 ust. 2 unijnego rozporządzenia spadkowego wybór prawa właściwego musi być dokonany w sposób wyraźny w oświadczeniu w formie rozrządzenia na wypadek śmierci lub musi wynikać z postanowień takiego rozrządzenia. Innymi słowy, klauzula wyboru prawa właściwego dopuszczalna jest w każdym rozrządzeniu na wypadek śmierci w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. d rozporządzenia, a więc zarówno w testamencie, jak i w umowie dotyczącej spadku.

Uprzednie regulowanie spraw spadkowych i skorzystanie z powyższego rozwiązania przez spadkodawcę z całą pewnością pozwoli na usunięcie niepewności prawnej związanej z ustaleniem prawa właściwego dla ogółu spraw spadkowych spadkodawcy-emigranta i dziedziczących po nim spadkobierców. Warto zatem zadbać o uporządkowanie spraw spadkowych jeszcze za życia, zwłaszcza kiedy decydujemy się na dłuższy wyjazd za granicę.

Jeżeli mają Państwo pytania związane z przeprowadzeniem postępowania spadkowego po zmarłym spadkobiercy, który mieszkał za granicą lub potrzebują Państwo pomocy związanej z uporządkowaniem spraw spadkowych za życia – serdecznie zapraszamy do kontaktu z naszą Kancelarią.

Artykuł ŚMIERĆ SPADKODAWCY ZA GRANICĄ – JAK UREGULOWAĆ SPRAWY SPADKOWE? pochodzi z serwisu Aval Consult - Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów Gdańsk.

Nie oznacza to jednak, że kredytobiorca nie może dokonać zgłoszenia wierzytelności po upływie 30 dni, bowiem taka możliwość istnieje, jednakże wiąże się to z koniecznością pokrycia zryczałtowanej opłaty (kosztów postępowania upadłościowego wynikłych z tego zgłoszenia), nawet jeśli opóźnienie powstało bez winy kredytobiorcy (art. 235 p.u.).

Zryczałtowane koszty postępowania upadłościowego wynikłe z takiego zgłoszenia, w wysokości stanowiącej równowartość 15% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego to na dzień sporządzenia niniejszego artykułu, kwota 1010,49 zł. Zgodnie z art. 235 ust. 2 p.u. syndyk zobowiązuje wierzyciela do wpłaty tych kosztów, na rachunek bankowy wskazany przez syndyka w wyznaczonym terminie.

Co powinno zawierać zgłoszenie wierzytelności?

Zgodnie z art.  240 p.u. w zgłoszeniu wierzytelności należy podać:

• imię i nazwisko wierzyciela albo jego nazwę oraz numer PESEL albo numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku ich braku – inne dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację oraz firmę, pod którą działa wierzyciel będący przedsiębiorcą, miejsce zamieszkania albo siedzibę, adres oraz NIP, jeżeli wierzyciel ma taki numer;
• określenie wierzytelności wraz z należnościami ubocznymi oraz wartość wierzytelności niepieniężnej;
• dowody stwierdzające istnienie wierzytelności; jeżeli wierzytelność została uznana
  w spisie wierzytelności sporządzonym w postępowaniu restrukturyzacyjnym, wystarczające jest powołanie się na tę okoliczność;
• kategorię, do której wierzytelność ma być zaliczona;
• zabezpieczenia związane z wierzytelnością;
• w razie zgłoszenia wierzytelności, w stosunku do której upadły nie jest dłużnikiem osobistym, przedmiot zabezpieczenia, z którego wierzytelność podlega zaspokojeniu;
• stan sprawy, jeżeli co do wierzytelności toczy się postępowanie sądowe, administracyjne, sądowoadministracyjne lub przed sądem polubownym;
• numer rachunku bankowego wierzyciela, jeżeli wierzyciel posiada taki rachunek.

Nadmienić w tym miejscu należy, że w postępowaniu upadłościowym kredytobiorca będzie mógł dochodzić z masy upadłości odsetek od swojej wierzytelności za okres do dnia ogłoszenia upadłości (art. 92 ust. 1 p.u.).

Procedura zgłoszenia wierzytelności

Samo zgłoszenie wierzytelności na listę wierzytelności nie jest równoznaczne z tym, że roszczenie kredytobiorcy zostanie automatycznie uwzględnione przez syndyka. Zgodnie z art. 243 p.u. syndyk sprawdza, czy zgłoszona wierzytelność znajduje potwierdzenie w księgach rachunkowych lub innych dokumentach upadłego albo we wpisach w księdze wieczystej lub rejestrach, oraz wzywa upadłego do złożenia w zakreślonym terminie oświadczenia, czy wierzytelność uznaje. W przypadku gdy zgłoszona wierzytelność nie znajduje potwierdzenia w księgach rachunkowych lub innych dokumentach upadłego albo we wpisach w księdze wieczystej lub rejestrach, syndyk wzywa wierzyciela do złożenia w terminie tygodnia dokumentów wskazanych w zgłoszeniu wierzytelności pod rygorem odmowy uznania wierzytelności. Termin ten nie podlega przedłużeniu ani przywróceniu. Syndyk może jednak uwzględnić dokumenty złożone po upływie terminu, jeżeli nie spowoduje to opóźnienia
w przekazaniu listy sędziemu-komisarzowi.

W przypadku uwzględnienia wierzytelności kredytobiorcy przez syndyka i umieszczenia jej na liście wierzytelności, zgodnie z art. 256 p.u. Bank może w  terminie dwóch tygodni od dnia obwieszczenia i złożeniu listy wierzytelności złożyć do sędziego-komisarza sprzeciw co do uznania wierzytelności. Sędzia-komisarz może sprzeciw oddalić albo go uwzględnić i odmówić  uznania wierzytelności kredytobiorcy. Na postanowienie w przedmiocie sprzeciwu zażalenie przysługuje upadłemu, syndykowi oraz każdemu z wierzycieli (art. 259 ust. 2 p.u.).

Co dalej z postępowaniem sądowym?

Art. 174 par. 1 pkt 4 k.p.c., stanowi, iż „Sąd zawiesza postępowanie z urzędu: jeżeli postępowanie dotyczy masy upadłości, masy układowej lub masy sanacyjnej i ogłoszono upadłość lub wszczęto wtórne postępowanie upadłościowe albo ustanowiono zarządcę w postępowaniu restrukturyzacyjnym”. Zatem najpewniej Sądy na podstawie tego przepisu będą zawieszały wszczęte postępowania aż do czasu zakończenia postępowania upadłościowego, które może potrwać nawet kilka lat w zakresie roszczenia o zapłatę.

Zawieszone postępowanie powinno zostać podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka (art. 180 § 1 pkt 5 k.p.c.). Jednakże, zgodnie z art. 145 p.u. postępowanie sądowe, w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności.

Powyższe oznacza, że wpływ na sytuację procesową będzie miało wpisanie lub odmowa wpisania wierzytelności kredytobiorcy przez syndyka na listę wierzytelności. W przypadku wyczerpania trybu tworzenia listy i nieujęcia w niej wierzytelności kredytobiorcy, postępowanie sądowe powinno zostać podjęte, zgodnie z art. 145 ust. 1 p.u. w zw. z art. 180 § 1 pkt 5 k.p.c.

Niemniej jednak, w razie zawieszenia postępowania z urzędu przez Sąd, pełnomocnik powinien wnioskować o podjęcie postępowania z udziałem syndyka w zakresie ustalenia nieważności umowny kredytowej na podstawie art. 218 k.p.c., który to przepis umożliwia sądowi wydanie zarządzenia o oddzielnej rozprawie w zakresie roszczenia o ustalenie. Jeżeli Sądy będą skłonne do stosowania takiego rozwiązania, możliwe będzie wydanie przez Sąd wyroku częściowego w zakresie żądania stwierdzenia nieważności umowy, co winno skutkować brakiem możliwości wnoszenia sprzeciwu do wierzytelności kredytobiorcy umieszczonej na liście wierzytelności przez bank (wobec wydania prawomocnego wyroku w zakresie nieważności umowy kredytu). Na ten moment nie jesteśmy jednak w stanie przewidzieć jak sądy będą podchodziły do wyżej wskazanej kwestii, bowiem sytuacja jest rozwojowa. Nie ulega jednak wątpliwościom, że linia orzecznicza w najbliższych miesiącach zobrazuje kierunek działania sądów w sprawach kredytobiorców frankowych.

Oświadczenie o potrąceniu – czy kredytobiorca powinien je składać?

W pierwszej kolejności wskazania wymaga, iż ogłoszenie upadłości banku nie zmienia charakteru wzajemnych roszczeń banku i kredytobiorcy – w przypadku unieważnienia umowy kredytu, kredytobiorca powinien otrzymać od banku wszystko to, co wpłacił na poczet nieważnej umowy, Bank zaś ma roszczenie względem kredytobiorcy o zwrot równowartości udzielonego kredytu. Tym samym, istnieje możliwość potrącenia względem siebie tych dwóch należności.

Stosownie do treści art. 498 k.c. w sytuacji, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelnością drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.

Odnosząc się zaś do przepisów w przedmiocie potrącenia uregulowanych w ustawie prawo upadłościowe, wskazania wymaga, iż art. 93 p.u. stanowi, iż:

„1. Potrącenie wierzytelności upadłego z wierzytelnością wierzyciela jest dopuszczalne, jeżeli obie wierzytelności istniały w dniu ogłoszenia upadłości, chociażby termin wymagalności jednej z nich jeszcze nie nastąpił.

2. Do potrącenia przedstawia się całkowitą sumę wierzytelności upadłego, a wierzytelność wierzyciela tylko w wysokości wierzytelności głównej wraz z odsetkami naliczonymi do dnia ogłoszenia upadłości”.

Jednoczenie zgodnie z art. 96 p.u. oświadczenie o potrąceniu składa się nie później niż przy zgłoszeniu wierzytelności (jako załącznik w formularzu udostępnionym w systemie teleinformatycznym). Zgodnie ze stanowiskiem wypracowanym przez Sąd Najwyższy, jeżeli kredytobiorca zgłosi swoją wierzytelność, ale nie złoży oświadczenia o potrąceniu, na dalszym etapie postępowania upadłościowego nie będzie miał prawa podniesienia zarzutu potrącenia (por. wyrok SN z 22 marca 2012 r., sygn. aktV CSK 95/11).

Złożenie oświadczenia o potrąceniu niewątpliwie może przyspieszyć rozpoznawanie zgłoszenia na listę wierzytelności oraz może zapobiec wytoczeniu powództwa przeciwko kredytobiorcy przez syndyka o zwrot udostępnionego kapitału, w związku z czym Kancelaria rekomenduje wraz z dokonaniem zgłoszenia wierzytelności złożyć oświadczenie o potrąceniu wierzytelności Kredytobiorcy z wierzytelnością banku.

Aby wyliczyć wysokość wierzytelności kredytobiorca winien zebrać dowody na wysokość kwot zapłaconych bankowi w toku wykonywania umowy o kredyt: od momentu zawarcia umowy do dnia obecnego. Wysokość spłat można ustalić na podstawie zaświadczenia z banku czy potwierdzeń przelewów. Oczywiście można wykorzystać zaświadczenia, które już zostały wydane przez Bank przed wszczęciem postępowania sądowego.

Artykuł UPADŁOŚĆ GETIN NOBLE BANK – WPŁYW NA SYTUACJĘ PROCESOWĄ KREDYTOBIORCY pochodzi z serwisu Aval Consult - Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów Gdańsk.

Polski ustawodawca, w ślad za innymi państwami europejskimi zdecydował się wyjść naprzeciw przedsiębiorcom, którzy dotychczas – mimo uchwalenia ustawy o zarządzie sukcesyjnym – stawali prędzej czy później przed decyzją, w jaki sposób i czy w ogóle przekazać prowadzenie działalności gospodarczej innym członkom rodziny. Częstą konsekwencją tego typu problemów było przekazywanie przedsiębiorstwa w formie darowizny albo spadku jednak to nie zapewnia ciągłości przedsiębiorstwa, które w wyobrażeniu założycieli, często miało być biznesem rodzinnym.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (dalej jako: u.fr.) – fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów. Fundator określa w statucie szczegółowy cel fundacji rodzinnej.

Fundacja rodzinna to przede wszystkim nieznane wcześniej narzędzie skutecznego kontynuowania biznesowej tradycji rodzinnej oraz optymalizacji podatkowej. Ustawa przewiduje brak opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych wypłat realizowanych na rzecz beneficjentów fundacji, nadto zakładają odroczony podatek dochodowy od osób prawnych od niektórych dochodów fundacji.

Fundacja rodzinna będzie mogła prowadzić działalność polegającą na: zbywaniu mienia, którego jest posiadaczem lub właścicielem (pod warunkiem, że mienie nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia), najmie, dzierżawie lub udostępnianiu na innej podstawie mienia, którego jest posiadaczem lub właścicielem, przystępowaniu i uczestnictwie w spółkach handlowych, funduszach inwestycyjnych, spółdzielniach, obrocie papierami wartościowymi i innymi instrumentami finansowymi, udzielaniu wybranym podmiotom pożyczek, obrocie zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej, w tym wypłat świadczeń beneficjentowi lub prowadzeniu przedsiębiorstwa w ramach gospodarstwa rolnego.

Fundator

Zgodnie z art. 11 u.fr. fundatorem będzie mogła zostać osoba fizyczna, która posiada pełną zdolność do czynności prawnych i która złożyła oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo w testamencie (w formie aktu notarialnego). Ze względu na obowiązujące zasady sporządzania testamentów, fundacja rodzinna ustanawiana w testamencie będzie mogła mieć tylko jednego fundatora.

Fundator wnosi do fundacji rodzinnej mienie na pokrycie funduszu założycielskiego, nie niższej niż 100 000 zł.

Beneficjent

Beneficjentem fundacji rodzinnej będzie mogła zostać:

• osoba fizyczna – z dochodów i majątku fundacji rodzinnej będzie można finansować np. koszty utrzymania, kształcenia lub leczenia beneficjentów;
• organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego – z dochodów i majątku fundacji rodzinnej będzie można finansować cele statutowe organizacji pozarządowej prowadzącej działalność pożytku publicznego.

Co istotne – beneficjentem nie musi być wyłącznie rodzina, fundator może ustanowić beneficjentem każdą osobę fizyczną wedle własnego uznania i wyboru. Beneficjentem może być także fundator.

Do największych zalet fundacji rodzinnej należą:

• możliwość zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę (fundatora) bez utraty dochodów i konieczności zamykania przedsiębiorstwa
• finansowe zabezpieczenie członków rodziny (beneficjentów) – którym będą wypłacane świadczenia na zaspokojenie bieżących potrzeb rodzinnych takich jak edukacja, opieka medyczna, inwestycje
• odseparowanie kwestii rodzinnych, z którymi wiążą się często emocje od aktywności gospodarczej
• ochrona majątku i mienia, efektywne zarządzanie majątkiem i inwestowanie – zwielokrotnienie tego majątku
• skuteczna sukcesja wielopokoleniowa
• optymalizacja podatkowa
• brak składki zdrowotnej od świadczenia wypłacanego na rzecz beneficjentów
• zmiana przepisów spadkowych odnoszących się do zachowku – na potrzeby obliczania zachowku nie dolicza się do spadku funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej wniesionego przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, chyba że fundacja rodzinna jest spadkobiercą, dopuszczalność zrzeczenia się zachowku przez osoby uprawnione.

Opodatkowanie fundacji rodzinnej – najważniejsze założenia

• Fundacja rodzinna będzie wyłączona z obowiązku zapłaty podatku od spadków i darowizn.
• Fundacja rodzinna jako osoba prawna będzie podatnikiem CIT, jednak skorzysta z podmiotowego zwolnienia z podatku dochodowego w zakresie działalności, którą ma prawo prowadzić.
• Jeżeli fundacja rodzinna będzie chciała prowadzić inną działalność – stawka podatku CIT będzie wynosiła 25%.
• Zwolnieniu z CIT nie polega tylko wypłata przez fundację rodzinną świadczeń oraz mienia na rzecz beneficjentów, które będą opodatkowane 15% CIT (ewentualnie pod pewnymi warunkami – podatek od przychodów z budynków).
• Brak daniny solidarnościowej od wypłacanych świadczeń na rzecz beneficjentów.
• Nabycie przez osoby fizyczne od fundacji rodzinnej świadczeń oraz mienia będzie opodatkowane PIT, w wysokości uzależnionej od stopnia pokrewieństwa beneficjenta z fundatorem
• Zwolnienie w przypadku fundatora oraz osób bliskich należących do tzw. „grupy zero” w stosunku do fundatora, określonej w ustawie o podatku od spadków i darowizn, tj. małżonka, zstępnego, wstępnego, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, albo w przypadku pozostałych osób 15%
• Zwolniona z PIT będzie część świadczenia oraz mienia nabytego przez fundatora lub osobę należącą do „grupy zero” w stosunku do fundatora, odpowiadająca proporcji właściwej dla tego fundatora, zamieszczonej w spisie majątku sporządzanego przy zakładaniu fundacji rodzinnej.

Sądem rejestrowym dla fundacji rodzinnych zgodnie z art. 4 ust. 2 u.fr. będzie Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.

Jeśli zastanawiacie się Państwo nad skorzystaniem z możliwości jakie oferuje fundacja rodzinna, chcielibyście zasięgnąć porady czy w Waszym przypadku będzie to właściwe rozwiązanie lub już się Państwo na to zdecydowali, jednak potrzebują profesjonalnej pomocy w sporządzeniu odpowiednich dokumentów – zapraszamy do kontaktu. Nasz zespół odpowie na Państwa pytania i przeprowadzi przez cały proces utworzenia fundacji.

Artykuł K. Brzoza: Fundacja Rodzinna – stabilizacja przez pokolenia pochodzi z serwisu Aval Consult - Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów Gdańsk.

Charakter i istota

Umowę tę należy zakwalifikować jako jedną z umów procesowych, nierzadko zresztą wykorzystywanych w procedurze cywilnej. Stanowią one przejaw autonomii woli stron, a określone w niej ustalania wiążą sąd, przed którym toczy się postępowanie. Nie oznacza to jednak, że strony mogą podejmować wszystkie działania, jakie wydadzą się im odpowiednie do osiągnięcia określonego celu i rozstrzygnięcie sprawy, bowiem mogą dokonywać jedynie takich czynności, które przewidziane zostały wprost w przepisach procesowych. Tytułem przykładów można wskazać na występowanie takich instytucji jak umowa o właściwość sądu (art. 46 § 1 kpc) czy zapis na sąd polubowny (art. 1161 § 1 kpc). Jednak co dokładnie należy rozumieć przez umowę dowodową?

Art. 458⁹ kpc

1. Strony mogą się umówić o wyłączenie określonych dowodów w postępowaniu w sprawie z określonego stosunku prawnego powstałego na podstawie umowy (umowa dowodowa).

Zgodnie z zacytowanym przepisem, w umowie takiej strony są obowiązane wskazać dowody, które nie będą mogły stanowić materiału procesowego, przy czym mogą się umówić o wyłączenie określonej kategorii dowodów (np. z opinii biegłego), czy też o odebranie waloru dowodowego zeznań określonego świadka (np. kierownika budowy Pana Jana Kowalskiego). Czy jest to jednak równoznaczne z tym, ze strony będą mogły wyłączyć wszystkie środki dowodowe? Wydaje się to mocno wątpliwe, a zawarcie takiej umowy będzie się wiązało z jej nieważnością z uwagi na literalne brzmienie przepisu oraz biorąc pod uwagę art. 58 § 1 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna.

Trzeba jeszcze wskazać, że umowa ta może wynikać tylko ze stosunku kontraktowego, w dodatku określonego, tym samym niemożliwe będzie wskazanie, że umowa ta będzie dotyczyć wszystkich możliwych stosunków umownych łączących obie strony. Zgodnie z powyższym, akceptowalne będzie rozwiązanie, w którym przedsiębiorca X wraz z innym przedsiębiorcą Y wyłączą możliwość powołania się na dowód z przesłuchania stron w umowie o roboty budowlane dotyczącej inwestycji polegającej na wybudowaniu drogi, natomiast w łączącej tych samych przedsiębiorców umowie o wykonanie innej inwestycji postanowią wyłączyć dowód z opinii biegłego.

Forma

Zgodnie z § 2 omawianego przepisu, umowę taką strony mogą zawrzeć w formie pisemnej pod rygorem nieważności, przy czym odpowiednie zapisy mogą znaleźć się w umowie będącej źródłem stosunku prawnego łączącego strony, podobnie jak ma to miejsce z klauzulą prorogacyjną wskazującą właściwy do rozwiązywania sporów sąd, jak również możliwe jest zawarcie osobnej umowy, regulującej tylko kwestie dowodowe. Poza formą pisemną ustawodawca wskazał również, że zawarcie umowy może nastąpić ustnie przed sądem. Zatem do dyspozycji strony pozostaje kwestia tego, czy odpowiednie porozumienie zostanie zawarte przed wytoczeniem powództwa, czy też w trakcie trwania procesu.

Zmiany umowy

Przepisy dotyczące umowy dowodowej przewidują również sytuacje, w których strony postanawiają zmodyfikować wcześniejsze ustalenia, dlatego też w celu uniknięcia wątpliwości wskazano, że umowa późniejsza utrzymuje w mocy te postanowienia umowy wcześniejszej, które da się z nią pogodzić. Możliwe zatem jest zawarcie umowy całkowicie nowej z zapisem wyraźnie uchylającym wcześniejsze postanowienia stron, jak również istnienie dwóch umów niejako obok siebie, w tym jednak wypadku należy wnikliwie ocenić, czy ich zapisy nie pozostają ze sobą w sprzeczności, ustalając które przepisy zachowują moc, a które przestały obowiązywać.

Dowody przeprowadzone przed zawarciem umowy

W związku z tym, że stosowną umowę dowodową strony są upoważnione zawrzeć w trakcie trwania procesu, ustawodawca odniósł się w § 5 do kwestii wyłączenia na mocy umowy określonych dowodów już przez sąd przeprowadzonych, dlatego też przewidziano, że objęcie umową dowodową dowodu przeprowadzonego przed sądem przed jej zawarciem nie pozbawia go mocy dowodowej. Zasadność uregulowania tej kwestii wydaje się oczywista, trudno bowiem wyobrazić sobie, aby sędzia oceniając zebrany do tej pory materiał dowodowy niejako „przymykał oko” na dowód, który następnie został przez strony wyłączony. Prowadziłoby to do fikcji i naruszenia zasady prawdy materialnej z uwagi na fakt, że wyłączony dowód dotarł już do świadomości sędziego i wpłynął na ogólny pogląd w sprawie.

Warunek i termin

Z kolei w § 3 wyraźnie wskazano, że umowa taka nie może zostać zawarta pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu, a niezastosowanie się do tego wymogu będzie skutkowało nieważnością umowy. Wydaje się, że ma to na celu przeciwdziałanie istnienia wątpliwości co do treści tej umowy, zapobiegając równocześnie wydłużaniu się procesu.

Nieważność i bezskuteczność umowy

Równie istotna kwestia została uregulowana w § 4 przewidującym ramy czasowe, w których możliwe jest podniesienie przez stronę zarzutu nieważności lub bezskuteczności umowy dowodowej. Przewidziano, że zarzuty te będzie można podnieść najpóźniej na posiedzeniu, na którym powołano się na umowę, a jeśli uczyniono to w piśmie procesowym – najpóźniej w następnym piśmie procesowym albo na najbliższym posiedzeniu. Zapis ten ma na celu przede wszystkim zapobiec formułowania zarzutów zgłoszonych na późniejszym etapie procesu, co w konsekwencji mogłoby prowadzić do opóźnienia całego postępowania. Nałożenie ograniczenia czasowego należy uznać przy tym za ustawowy termin prekluzyjny, w związku z czym zarzut spóźniony nie wywoła skutku prawnego. Możliwe przy tym jest skorzystanie z instytucji przywrócenia terminu na zasadach ogólnych (art. 168 i n. kpc).

Skutki zawarcia umowy

Jak natomiast będzie się kształtować sytuacja w wypadku, gdy jedna ze stron postanowi powołać się na dowód wcześniej skutecznie wyłączony? Odpowiedź można znaleźć w art. 235² kpc, zgodnie z którym sąd ten dowód pominie, wydając przy tym odpowiednie postanowienie, przy czym możliwe jest zaskarżenie tego rozstrzygnięcia w trybie art. 380 kpc – sąd drugiej instancji, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia sądu pierwszej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

W przypadku jednak, gdy sąd postanowi oprzeć wydanie rozstrzygnięcia o dowód przez strony wyłączony na mocy zawartej umowy, uczestnik procesu jest zobligowany do podniesienia odpowiedniego zarzutu procesowego, mając przy tym na uwadze konieczność spełnienia określonych wymogów np. zgłoszenia zastrzeżeń do protokołu, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 162 kpc.

Dopuszczenie dowodu z urzędu

Należy również wskazać na § 6 komentowanego przepisu stanowiący z kolei wyjątek od reguły wyrażonej w art. 232 kpc in fine, wedle której sąd może dopuścić dowód niewskazany przez stronę. W stosunku do dowodów objętych umową dowodową ustawodawca przewidział, że zasada ta zostaje wyłączona, w związku z czym sąd nie dopuści z urzędu dowodu wyłączonego przez umowę stron.

Niedostateczna ilość materiału dowodowego

Pozostaje jeszcze odnieść się do sytuacji, w której niemożliwe jest wykazanie określonych faktów, z uwagi na wyłączenie umową środków dowodowych niezbędnych do ustalenia tych faktów w ramach prowadzonego postępowania dowodowego, prowadząc tym samym do ograniczenia materiału procesowego, na podstawie którego dochodzi do wydania rozstrzygnięcia. Ustawodawca w § 7 przewidział, że w takim przypadku sąd jest uprawniony do ustalenia tych faktów na podstawie twierdzeń strony, biorąc pod rozwagę całokształt okoliczności sprawy. Natomiast, gdy ustalenia wymaga rozmiar należnego świadczenia zastosowanie odpowiednio będzie miał art. 322 kpc, wobec czego jeśli sąd uzna, że ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub nader utrudnione, może w wyroku zasądzić odpowiednią sumę według swej oceny, opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.

Czas pokaże

Jak to z nowelizacjami bywa, praktyka odpowiednio zweryfikuje zamysł wprowadzenia umowy dowodowej do procedury cywilnej. Nie ulega wątpliwości, że na przedsiębiorcach będzie ciążył obowiązek wnikliwej analizy postanowień zawieranych umów. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których osoby prowadzące działalność na mniejszą skalę podpisują porozumienie z większymi podmiotami, które często narzucają odpowiednie postanowienia drugiej stronie umowy. W celu należytego zabezpieczenia swoich interesów, bezwzględnym obowiązkiem przedsiębiorcy będzie zatem weryfikacja umów, tak aby w przypadku wystąpienia sporu nie znaleźć się w gorszej pozycji procesowej od przeciwnika.

Artykuł P. Trynka: Umowa dowodowa w procedurze cywilnej pochodzi z serwisu Aval Consult - Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów Gdańsk.